معروف است که می‌گویند هر سینماگر یا روزنامه‌نگاری که یک‌بار تجربه‌ی حضور در جشنواره‌ی کن را پیدا کند، دیگر نمی تواند از آن دل بکند

علیرضا بهرامی - فاطمه کریمخان ؛ معروف است که می‌گویند هر سینماگر یا روزنامه‌نگاری که یک‌بار تجربه‌ی حضور در جشنواره‌ی کن را پیدا کند، دیگر نمی تواند از آن دل بکند و دوست دارد هر سال به این سفر برود؛ سفری که گاه - بویژه در سال‌های اخیر - با حاشیه‌هایی همراه می‌شود. در این میان سیف‌الله صمدیان از ایرانی‌هایی است که نزدیک به دو دهه است دیگر نتوانسته از کن دل بکند.

سیف‌اله صمدیان را کمتر کسی است که در حوزه سینما، عکس یا رسانه‌ی این مملکت فعالیت کند و نشناسد. مرد از مرز 60 سالگی گذشته‌ای که نه به چهره‌اش می خورد 60 ساله باشد، نه میزان جنب و جوشش از این رقم نشانی دارد. همچنان فعال و پس از چند دهه فعالیت هیچ جا عارش نمی‌شود که دوربین به دست بگیرد. فعالیت در خبرگزاری جمهوری اسلامی در زمان جنگ و آرشیوی که از عکس‌های جنگ شکل داد، پس از آن راه‌اندازی مجله «تصویر» و جشن سالیانه تصویر که هر سال چند هزار هنرمند جوان و پیشکسوت را درگیر می کند، فیلمبرداری فیلم آ ب ث آفریقای عباس کیارستمی و برگزاری کارگاه‌های آموزشی فیلمسازی در کشورها و قاره‌های مختلف یک طرف، دو دهه حضور و عکاسی و فیلمبرداری پیگیرانه‌اش در جشنواره فیلم کن، خصوصیتی است که همه صمدیان را به آن می‌شناسند. به‌بهانه‌ی اکران فیلم «ردکارپت» که داستان آن در بستر این جشنواره می گذرد، خبرنگاران مثلث با او درباره کن و جشنواره‌اش از ابعاد مختلف، ازجمله حضور ایرانی ها، به گفت‌وگو نشستند.

** واقعا شما 20 سال است که هر ساله به جشنواره کن می‌روید؟

این طور می گویند، اولین سالی که رفتم،یکی از فیلم‌هایی که از ایران آن جا بود، «بادکنک سفید» بود.

** سال 73 یا 74 بود پس...

بله، حسابش را دقیق ندارم، چون می‌گفتم 17-16 سال است که می‌روم، از همان سالی که «بادکنک سفید» را نمایش دادند، دوستان گفتند این فیلم 20 سال پیش آن‌جا به نمایش گذاشته شده است.

** همان وقت‌هایی که بحث تحریم جشنواره‌های خارجی مطرح بود؟

بگذار از این جا که شروع کنم که وقتی سوار هواپیما شدم، یک مرد جوانی در کنار من نشسته بود که گفتند او جعفر پناهی است. بعد که فهمید من آذری هستم، صندلی‌هاو دل‌ها به هم نزدیک و نزدیک‌تر شد و من شدم صمدگارداش! از آن سال به بعد هر سال در کن بوده‌ام، به جز یک سال که هم‌زمان با آن جشنواره، در یک جشنواره دیگر یا فستیوال عکاسی در خارج از کشور حضور داشتم برای داوری یا یک کاری که باید انجام می‌دادم آن‌جا.

** بیش از دو دهه! واقعا برای چه بیش از دو دهه به کن رفته‌اید؟

گفتنش کار سختی است، از میان حرف‌هایم شاید در بیاید، ولی نمی‌توانم مستقیم در یکی دو جمله بگویم. بگویم دلم می خواست؟ یا چون مجله تصویر قرار بود اتفاقات مهم سینمای جهان را پوشش بدهد؟چه بگویم؟بگویم می خواستم بروم" بیخ سینما" را ببینم؟ دوره ای بود که خیلی کم دوربین ویدیو به دست ها را آن جا می دیدید، اما الان احساس می‌کنی تو نفر آخر هستی.من آدم ها را در سال های پشت سر هم دیدم، دیدم که آدم ها در سال های متمادی چقدر حضورشان معنادار تر می شود، چقدر وقتی دنبال می کنید کار آدم هارا چیز هایی در آن ها پیدا می شود که شاید در برخورد اول نه دست تو می آید نه به دست شنونده و ببینده‌ات!

** به دنبالش فیلم ها یی هم که شما آن‌جا می‌گرفتی هم قوی تر می شد؟

قطعا، شما می دانید که سابقه خبر همیشه خبر را پربار می کند واین در مورد این روایت هم هست، من احساس کردم که حسم در این سال ها پخته تر شده، چیز هایی که اول در نگاه توریستی و ندید بدیدی بود، کم‌تر شده است و سرجای خودش نشسته است، مثبت و منفی نگریستن ها کم شده است، نه سیاست زده ای، نه غرب زده ای، نه شرق زده ای، نه بیرون زده ای، نه درون زده ای و همه این ها کمک می کند که نگاه سالم و یکدستی داشته باشی.

** در صحبت هایتان گفتید که می خواستید بروید بیخ سینما را در بینید،چرا فکر می کنید که کن بیخ سینماست؟

من این طور فکر نمی کنم، این جمله مال کارگردان ایرانی است که احتمالا شما نمی توانید این‌روزهااسمش را بیاورید. آن کارگردان این طور فکر می کند، به‌اضافهخیلی‌ها در این دنیا.

** خوب چرا این‌طور فکر می‌شود؟ اصلا چه طور شد که شما این همه به کن رفته ای؟ چرا جشنواره‌های دیگر نه؟ چرا برای اسکار سر و دست نمی‌شکنند که بروند؟

امسال شصت و هفتمین دوره کن بود، گاهی در میانه جنگ هم بوده است، گاهی هم به خاطر جنگ جهانی متوقف شده است.هر جشنواره‌ای یک ویژگی فرهنگی و موقعیتی خاص داردکه این دست ما نیست که تعیین کنیم کدام بالاتر و کدام پایین تر هستند، گلدن گلوب و اسکار بافت متفاوتی دارند و اصولا جشنواره نیستند ونوع برخورد هایی که با فیلم می کنند متفاوت است.

می گویند فرانسه مهد فرهنگ است و فسیتوال کن هم از ابتدای کار یک موقعیتی را برای خودش ایجاد کرد که بخش بزرگی از ظرفیت و داشته‌های آن به سینمای فرهنگی و هنری مربوط شد و جشنواره‌های دیگر در حاشیه قرار گرفته اند. در کن اتفاقی که افتاد یک هویت فرهنگی و جهان‌شمول بود که تلاش می کرد غیرسیاسی هم باشد. برای همین است که چه بخواهیم چه نخواهیم هر کسی که بخواهد سینما را با ابعاد فرهنگی و هنری جهانشمولی دنبال کند، نمی تواند جایی بالاتر از کن پیدا کند.

** بنا بر این می توان گفت که کن به نوعی مقاومت وجه فرهنگی سینما در برابر وجه صرفا اقتصادی اش بوده است؟

نه، این خیلی کلیشه ای است که بگوییم فرق تنها در این نکته است.

** حالا اسکار و گلدن گلوب نه، چرا جشنواره‌های ونیز و برلین این‌طور نشده‌اند؟

اگر وارد بحث مقایسه فستیوال ها بشویم، باید بگوییم برخی مثل برلین و ونیز جشنواره های ردیف آ هستند.اما جشنواره کن آن چنان با قدرت و برنامه ریزی آدم هایی که شاخص ترینشان می تواند همان ژیل ژاکوب باشد، کار کرده‌اند که دیگران نکرده‌اند. این ها برخورد های ظریفی کرده اند که فستیوال را از لای همه شبهه ها به سلامت رد کنند، آن چنان این کار راحتا در طول جنگ سرد با ظرافت انجام دادند که مثلا هیچ کس از بلوک شرق یا غرب نگران این نبود که اگر آن جا برود، ممکن است به گونه دیگر با او برخورد کنند. بعد فرهنگی و هنری جشنواره به نحوی بود که کسی نمی توانست به آن انگ تک‌بعدیبودن بزند، یک دوره ی ای افرادی مثل پییر رییسیان آمدند و به دنبال مطرح کردن سینما هایی مثل کره و چین و ایران بودند و موفق هم شدند.

کن چنان استمراری داشته است که در 67 دوره کم ترین تغییرات را به خود دیده است، در کنار این استمرار و نظم مدیریتی دارند که من همیشه آرزوی آن رابرای جشنواره‌ای مثل فجر داشته‌ام، متاسفانه این جا هر کسی که بر سر کار می آید به سرعت تغییر می کندو نفر بعدی صفر کیلومتر دیگری است که چند کیلومتر بیشتر کار نخواهد کرد. حالا دیگر رسیدن به مقصد و باقی قضایا بماند؛ ولی مثلا در کن مسوول ارتباط رسانه ای شان سال هاست که تغییر نکرده است. منظورم "کریستین امه" که همه خبرنگاران و نویسندگان سینمایی را در ۲۰ سال گذشته به خوبی شناخته است.آن چنان روابط تنظیم شده است و مدیریت ها دقیق انجام می شود کهمنزلت و اندازه همه چیز و همه کس مشخص است.

همچنین آنها یادگرفته‌اند که چطور سیاست را طوری دور بزنند که سایه‌اش بر سر جشنواره نیافتد یا حداقل قابل رویت نباشد، شاید این کار خودش نوعی سیاست تلقی شود، چون سیاست به معنای عام با مدیریت و خردگرایی در برگزاری جشنواره‌ای بین‌المللی آن هم با این وسعت فرق زیادی دارد.

** همین که می گویید می دانند چه طور برخورد کنند که شائبه سیاسی از کارشان برداشت نشود، می تواند جزئی از سیاستشان باشد؟

ببینید منظور من سیاست زدگی در کارهای فرهنگی است که به هر نحوی . در هیچ‌کجای دنیا و در هیچ دوره‌ای جواب نداده است.

** درست است که می گویند پول برگزاری این فستیوال را هم وزارت خارجه فرانسه تامین می کند؟

ببین، بگذار راحتت کنم. این ها خوب می دانند که چه طور باید کار کنند، این را در نظر داشته باشید که کل فرهنگ فرانسه دولتی است. همه آدم های بزرگی هم که در آن جا بر سر کار آمده اند، از اندره مالرو بگیر تا بقیه، همه یک هدف را دنبال کرد ه‌اند، همه شان هم در نهایت به دنبال این هستند که چه طور از اسپانسرهای مختلف پول و امکانات برای جشنواره بگیرند اما این کار را طوری برنامه ریزی می کنند که گل درشت نباشد و این ویژگی کار آنهاست.

مگر دولت ما هزینه جشنواره فجر را نمی دهد؟ موضوع این است که ما قواعد بازی را بلد نیستیم و طوری کار می کنیم که سیاست زدگی از سر و رویمان می بارد، ما همه چیز را یک جوری سیاسی می کنیم.

سیاست زدگی در فرهنگ ما بیداد می کند،ما بلد نیستیم کارصرفا فرهنگی بکنیم، نتیجه اش هم بیشتر به ضررمان تمام میشود تا به نفع ادامه منطقی مسیر جشنوارهای مثل فجر که بعد از سی و چند سال هنوز چارچوب حرفه‌ای و قابل اتکایی چه در داخل و چه در خارج پیدا نکرده است.

اما در نهایت حرف من این است که اگر چیزی را بلد نیستیم حد اقل می توانیم ادعایی در موردش نداشته باشیم.

** به نظر شما این که می گویند فرانسوی‌ها هر سال هزینه ساخت برخی فیلم ها را در کشور های دیگر می دهد و بعد آن فیلم ها و آن کشورها را در کن مطرح می کنند، درست است؟ آیا از این طریق کیفیت جشنواره‌شان را تضمین می‌کنند یا چیز دیگری؟

من فکر می کنم که اگر چنین هوش و برنامه‌ای داشته باشند این که چیز بدی نیست، اگر چنین کاری کرده اند و می کنند، خوب است. چون سرمایه گذاری برخی از فیلم ها را شبکه های معروف تلویزیونی فرانسوی بر عهده دارند، بویژه درمورد فیلم هایی که در آفریقا ساخته می شود.

اما برخی هم می گویند این توجه به یک کشورمی تواند یک جور "مد" باشد. چرا ک در هر دوره ای سینمای یک منطقه مورد توجهبیشتری قرار گرفته است.

این را هم اضافه کنم که درمورد ایران هم یک عده ای می‌گفتند که در فلان سال‌ها سینمای ایران به صورت مد روزدرآمده است، اما واقعیت اینست که سینمای ایران از پشتوانه‌ای فراتر از این حرف‌ها و تعابیری چون مد روز بودن برخوردار است. میدانید که آخر و عاقبت هر مدی جایگزینی با مد دیگری است ولی در سه دهه گذشته سینمای ایران همچنان طرفداران و جویندگان بین‌المللی خود را داشته و انگار این چشمه‌ی استعداد در سینمای ایران خشک شدنی نیست.

** اما جشنواره ای که به قول شما این قدر قواعد بازی سیاست و فرهنگ را خوب می داند، در نهایت کارگردانی مثل فون تریه را به خاطر اظهار نظریش در مورد هلوکاست اخراج می کند...

فکر نمی کنم این موضوع تماما به خود جشنواره کنربطداشته باشد و باید جریان سیاسی فرهنگی قدرتمندیکه اینترتیمنت یا همان سرگرمی جهانی را اداره می‌کند را هم در نظر داشته باشیم.

اما من آرزو دارم که کارگردان ایرانی به جایی برسد کهکارش چنان یکه و یگانه باشد که آن ها نتوانند اثر او را از این سفره‌ی گسترده‌ی جهانی کنار بگذارند

** می گویند هر کسی که یک بار به کن می رود، به بودن در کن معتاد می شود. هر سال که موعد جشنواره کن می رسد اگر در جشنواره حاضر نباشد حالش بد است و احساس خلا می کند و برای همین هم هست که همه چندین بار به کن می روند.

من فکرمی کنم که کن برا ی ما تبدیل به یک معضل شده است. وقتی به کن می روی، چه از طرف دوست، چه همکار، یک چیزی به تو وصل می شود که همه اش نمی تواند مثبت باشد، من نمی خواهم اسم حسادت بر آن بگذارم، ولی یک رشک و حسرت کوچکی وجود دارد.

دو موضوع دراین جا مطرح است، اگر کسی با پول نهاد ها به جشنواره می رود،نوش جانش، اما اگر از جیب خودش می رود، این سوال طرح می شود که از کجا این پول را آورده ای. اگر موضوع به من مربوط باشد که من باید توضیح بدهم که چه طور می روم.

علت این که چرا من به کن می روم این است که کن تنها جایی است که در آن می توانم ده روز کامل تنها و تنها روی سینما تمرکز کنم . تنها جایی است که می توانم آن همه فیلم با آن کیفیت را به صورت مجانی ببینم، آن هم فیلم هایی که اغلب تازه یک سال بعد وقتی در اسکار مطرح می شوند و صدایشان در می آید.خود من سفر هایم را هم با کم ترین هزینه انجام می دهم، با دوستان آن‌جا آپارتمانی اجاره می کنیم که قیمت اجاره آپارتمان در یازده روز جشنواره با هزینه دوشب اقامت در یک هتل معمولی برابر است. ما خودمان هم آشپزی می کنیم، پول سینما را هم که نمی دهم، می ماند فقط هزینه یک بلیت هواپیما، که آن هم گاهی با جشنواره های دیگری که داور هستم یا در آن ها شرکت کرده ام هم زمان می شود و در نتیجه بلیت را هم گاهی دیگران برایم پرداخت کرده اند و من تنها هزینه قطار تا کن را می دهم.

اما باز باید بگویم که کن برای ما به یک معضل تبدیل شده است.کن تبدیل شده است به آخرین نقطه امید برای سینماگران ما. طرف به من زنگ می زند، می گوید«عمو صمد چطوری؟» می گویم ببخشید من شما را می شناسم؟! می گوید مثلا من در تصویر سال کار داشته ام، بعد می گوید می‌خواهم ببینم تا کی فرصت داریم کارمان را به کن بفرستیم. نمی خواهم دیر بشود، می گویم دیر برای چی؟ می گوید برای حضور فیلمم در کن، می گویم حالا چه فیلمی هست، می گوید تازه می خواهم اولین فیلمم را بسازم

بله! طرفمی خواهد با اولین فیلمش درست بزند وسط خال و برود به جشنواره کن، این از آن رویا هایی است که بسیار بعید است اما باز هم اکثر غریب به اتفاق جوان های ما می خواهند کارشان را به کن بدهند. کن به موضوع و معضلیتبدیل شده است که همه خوابش را می بینند.

از نظر مدیران هم که قضیه قصه مفصلی است. حالا در دوره ای که آقای ایوبی مسوول سازمان سینمایی است باز من امیدواری هایی دارم، چون ایوبی خودش چند بار در کن حاضر بوده است و به قواعد و جوانب کار آگاه است.

** یک عده ای دیگری هم هستند که مسافر دائمی کن هستند، تیپ رسانه ای ها، خبرنگاران و کسانی که بعداز مدتی کار خبری، یواش یواش خودشان را منتقد سینما می دانند، انگار رفتن به کن را برای خودشان کسب یک لیسانس می دانند. این‌گونه است و حالا واقعا حضور در کن یک پرستیژ ایجاد می کند؟

این موضوع به شخصیت هر فردی بستگی دارد. برای بعضی ها حضور در کن پرستیژ ایجاد می کند، اما به هر حال در دو دهه‌ی گذشته جهان خیلی تغییر کرده است، چه از نظر تکنولوژی و چه از نظر خصلت های انسانی، جوان هیا امروز خیلی متفاوت از جوان ها ی دیروز هستند.

با همه این ها هرچه که من بگویم با آن چیزی که می خواهم نشان بدهم فرق دارد، به مسوولان فرهنگی نگاه کنید، مسوولان فرهنگی 20 سال پیش ما چه کسانی بوده اند، آقای بهشتی مثلا بیست سال پیش مسوول بود و یکی از سفرای شاخص سینمایی‌مان فردی مثل علیرضا شجاع نوری بود با آن پرستیژ و آن رفتار و منشی که از او سراغ داریم، چهار سال پیش مسوولان ما چه کسانی بود ه‌اند، امسال چه کسانی هستند؟ آن آدم ها چقدر تغییر کرده اند، آدم های دیگر چه طور؟

**در همین چند سال اخیر اگر بخواهید تقسیم بندی کنید، شما چند جور آدم در کن دیده اید؟

من موضوع را منفی یا مثبت نمی بینم، اگر چیزی برایم در رفتار آدم ها عجیب است، طنز حضور آدم هاست. چیزی که برای من ماندگار است همین طنز است، دراثر همین هم است که ماندگار می شود. همین طنازی ها ی مولف است که باقی می ماندو من هم به کن نرفته ام که مچ کسی را بگیرم، یا کسی را خوش حال یا ناراحت کنم.

مثلا در مورد اولین حضور دهنمکی در کن، وقتی شریفی نیا خبر دار شده بود که او می خواهد به کن برود گفته بود اگر می خواهی فارغ از نگاه سیاسی چپ و راست کسی باشد که به تو کمک کند، صمدیان است، این شد که ده نمکی سراغ من آمد. من قبل از آن با او دیداری نداشتم وقتی آمد با یک دوربین دی وی کوچک آمده بود و می خواست فیلم بگیرد.دنبال سوژه می گشت، به او گفتم فکر نکن از این چیزهایی که اینجا می‌گیری می توانی بروی یک مستند «فقز و فحشا»ی دیگر بسازی، این قصه‌اش فرق می‌کند. تا این که به فکرم رسید که یک دوئل تصویری با هم بکنیم، و در نهایت آن فیلمی در آمد که در جشنواره فیلمتصویر همان سال نمایش دادیم با عنوان «از کرخه تا کن». بعد هر کسی که آن کار را دیده بود می گفت که چقدر همنشینی دو نگاه متفاوت در یک تصویر چقدر خوب از کار درآمده است.

کاری که معمولا در سینما و تلویزیون ایران کمتر پیش میآید. نمایش هم به نحوی بود که تصویر هر دو دوربین در یک زمان و در کنار هم دیده می‌شد. در آن فیلم صحبت ها، چه شوخی و چه جدی بسیار دلنشین به دنبال هم میآمد. حتی حس آدمی مثل دهنمکی هم وقتی وارد کن شد با وقتی که خارج شد متفاوت بود.

ما در این سال ها در کن خیلی چیز ها دیده ایم، مدیر های سینمایی وطنی که می خواستند به ژیل ژاکوب پیشنهاد بدهند که در فلان جا اگر فلان کار را بکنید بهتر است یا بهتر است آن کار را انجام ندهید و مانند این، فکرمی کردند چون عنوانشان مدیر است در آن جا هم مدیر هستند. آرزوهایی داشتند که می خواستند دراولین حضور در کن به آن ها برسند اما همان ها سه سال بعد که دوباره به کن می آمدند رفتارشان کاملا متفاوت بود و حد اقل می دانستند که باید چه طور برخورد کنند و چه چیزی هایی را به زبان بیاورند و چه چیز هایی را در دل خودشان نگه دارند.

یک خاطره جالب دیگر هم بگویم. یک سال که بهمن قبادی و یکتاپناه که هر دو مشترکا برنده جایزه دوربین طلایی شدند و قرار بود در مراسم رسمی حاضر شوند، آن جا بهمن به طرف من آمد و گفت ببین من کرد را چه به پاپیون، نمی گذارند همین‌جوری بروم توی مراسم؛ حالا ما چه کنیم؟

فاطمه معتمد آریا هم که هر سال در کن حاضر است و با ظرافت و دقت هنری یکی از تماشاگران فیلم‌های روز جهان است شاهد این ماجرا بود، او آن وقت با یک جوراب سیاه زنانه که از کسی به عاریه گرفته بود آمد و برای بهمن و دستیارش علیرضا امینی پاپیون درست کرد و هیچ کس هم نفهمید که چه اتفاقی افتاده است.

** در مورد شما دو تا صحبت هست که من دومی را اول می گویم، می گویند صمدیان همیشه آماده است که هر خدمتی از دستش بر می آید برای تازه‌واردها انجام دهد و همیشه هم می تواند آرامش بدهد و برای کارهای دیگران انرژی بگذارد. این را از جمله کسانی می گویند که برای اولین بار است که می خواهند به کن بروند و حیران بوده‌اند، حکمت این همه انرژ ی دادن ها چیست؟

من بدون تعارف خودم را حیران می دانم، آن قدر حیرانم که حیرانی را فراموش کرده ام و این شایداز آن جایی می آید که همه چیز برایم جدی است. در حالی که عملا هیچ چیز جدی نیست. این که اگر بگویند حالاچرا این کارها و این کمک ها را می کند و شاید هدفی دارد و از این حرف ها! باید بگویم که دسیسه دیدن این کارها مال ذهن هایی است که دسیسه می سازند.

**از این بیست سالی که در کن بوده‌اید مدام دوربین در دست داشته اید چه عکاسی و چه فیلم‌برداری وبه قول کن رفته‌ها شما دراکثر جاهای ممکن و غیرممکن با دوربین حاضر بوده‌ایدبا این حال غیر از آن فیلمی که از حضور دهنمکی ساخته اید چیز دیگری در نیامده است، چه کار دارید می کنید پس بقیه‌اش کجاست؟

خوب این تصور شماست که چیزی در نیامده است شما ظاهرا گزارش‌های تصویری هر ساله‌ام را که در مجله تصویرمنتشر شده استرا به حساب نمیاورید؟ در ضمن برای مثال یکی از ثمره هایش این است که الان شهردار کن می تواند روی بیست سال تاریخ تصویری شهرش حساب کند. آرایش شهر، آرایش پوستر هادر زمان جشنواره، فضاسازی ها و مانند آن ها، یکی از خروجی ها همین کار مستند عکس و فیلم در مورد شهری مثل کن است؛ در مورد آدم های مختلفی که به این شهر آمده اند و رفته اند، آن هایی که دیگر نیستند. برای من عکاسی از مردم هم خیلی مهم بوده است، من به دنبال عکاسی مد و ستاره ها نبوده ام، بلکه بیشتربه دنبال این بودم که از مردمی که عاشق سینما هستند و ساعت‌ها در صف‌های طولانی برای دیدن کارگردان‌ها و ستاره‌های سینما صف می کشند، تصویر بگیرم، این مثل کاری است که در استادیوم ها هم انجام داده ام، جایی که از ابراز علاقه مردم به فوتبال عکس گرفته ام. در کلی از استادیوم های مهم دنیا از واکنش های تماشاچی ها به بازی های مهم عکاسی کرده ام. من به دنبال ماهیت انسان معاصر بوده ام، در جایی که به چیزی علاقه مند شده باشد، در مورد مذهب هم همین است، این ابراز علاقه ها برای من انگیزه بوده است.

بخشی از تمام این تجربه را در تصویر سال منتشر کرده ایم، اما در مورد این که کل این ها به صورت یک مجموعه منسجم جمع شود، امسال امیدوارم که امکانش فراهم شود. چون که امسال فیلمبرداری ام را از کن تمام کرده ام، آن هم با این بهانه که در آخرین روز کاری ژیل ژاکوب به دفترش رفتم و با او یک مصاحبه‌ی تاریخی انجام داده ام. که قطعا در شکل‌گیری اطالاعات مربوط به مدیرت جشنواره‌ای این چنین در تدوین نهایی فیلم کارایی بسیاری خواهد داشت.