مسکو عزم خود را جزم کرده است تا به هر شکل ممکن تداوم حکومت اسد در سوریه را حداقل برای وضعیت گذار تضمین کند

داوود حشمتی - شهریور ماه 92 و در حالی که ایران آماده می‌شد تا مذاکراتش را با قدرت‌های جهانی از سر بگیرد، تحولات تازه‌ای در خاورمیانه آغاز شد‌؛ تحولاتی که پای روسیه را بیش از پیش به سوریه باز کرد و پوتین را به‌ایفا کننده نقش اصلی در سوریه بدل کرد، تا جایی که این روزها می‌بینیم او با حملات پیاپی به مواضع داعش در سوریه تلاش می‌کند جنگ پنج ساله در این کشور را به نفع اسد به پایان برساند.
شهریور ماه 92 نقطه عطفی در تاریخ تحولات اخیر سوریه بود. اسد که از اواخر سال 89 درگیر حوادث سوریه بود، با یک اتهام جدید روبه‌رو شده بود‌، اتهام استفاده از سلاح شیمیایی ‌علیه مخالفان خودش.

آغاز درگیری‌ها در سوریه
در ژانویه 2011 و تقریبا یک سال بعد از شروع خیزش‌های مردمی‌ در منطقه ماجرا در سوریه نیز کلید خورد. اما مشخص بود که این بار شرایط کاملا با مسائل کشورهای دیگر متفاوت است. یکی از مهمترین دلایل این ادعا اینجاست که ببینیم اعتراضات در اندک زمانی به سمت اعمال تروریستی و برخوردهای خشن مسلحانه کشیده شد. اگر در مصر و تونس مردم به صورت آرام‌ و با خشونت‌های حداقلی به اعتراض دست می‌زدند، در سوریه از همان هفته‌های اول ورود اسلحه به خیابان را شاهد بودیم.
مخالفان دولت مرکزی سوریه و بشار اسد ابتدا ذیل عنوان ارتش آزاد سوریه گردهم آمدند. رفته‌رفته با گسترش هرج و مرج گروه‌های دیگری نیز سر برآوردند. این گروه‌ها حتی ارتش آزاد سوریه را نیز قبول نداشتند. ارتش آزاد در همان سال 2011 اعلام موجودیت کرد و تشکیل شده بود از برخی از فرماندهان نظامی سوریه که از این کشور جدا شده بودند. پس از آنها جبهه النصره شاخه رسمی القاعده در سوریه و جبهه اسلامی ائتلافی که از چندین گروه اسلامگرای سلفی تشکیل شد بود نیز سر برآوردند. این اندکی پیش از آن بود که داعش با عنوان «حکومت اسلامی عراق و شام» در این منطقه ظهور پیدا کند. ظهور داعش حتی روند را برای سایر گروه‌های تروریستی نیز دچار مشکل کرد. آنها حتی برخی از اعضای ارتش آزاد سوریه ‌یا جبهه النصره را نیز سر می‌بریدند. خوی وحشیگری‌ میان داعشیان آن‌قدر شدید بود که حتی کشورهای غربی حمایت کننده از ارتش آزاد را دچار ‌تردید کرد. امید یاردیم، سفیر ترکیه در تهران در سال 1391 در گفت‌وگو با مثلث به ناچار به این موضوع اشاره کرد و گفت که این کشورها ناچار از ‌ترس سر برآوردن گروه‌هایی که مشخص نیست چه در سر دارند، بر ‌ترمز حمایت از ارتش آزاد سوریه فشرده‌اند.
در کنار این نیروها، نیروهای سیاسی نیز بودند که علیه دولت سوریه عمل می‌کردند که عبارتند از: نیروهای سیاسی، ائتلاف ملی برای انقلاب و نیروهای مخالفین سوریه، شورای ملی سوریه، هیات عمومی انقلاب سوریه، کمیته هماهنگی ملی سوریه، اخوان‌المسلمین سوریه و احزاب کرد. با آغاز درگیری‌ها در سوریه آمریکا ارتش آزاد سوریه را مورد حمایت شدید قرار داد. از سوی دیگر اردوغان نیز در منطقه از آنها حمایت کرد و با دادن اجازه فعالیت در این کشور به آنها در کنار قطر از حامیان معارضان سوری بودند. درگیری‌ها در سوریه با گسترش نیروهای شورشی و تروریست شدت بیشتری به خود گرفت. تا آنجا که حتی حامیان مالی، نظامی و تسلیحاتی آنها در پشت‌پرده نیز از این موضوع احساس نگرانی کردند. در این میان جایگاه دستگاه اطلاعاتی عربستان با ریاست شاهزاده بندر بن سلطان را نیز نباید از نظر دور داشت. بندر بن سلطان که سال‌های طولانی سفارت عربستان در آمریکا را اداره می‌کرد از مهمترین حلقه‌های ارتباطی نیروهای معارض سوری و سرویس‌های اطلاعاتی بین‌المللی بود.

تلاش آمریکا برای حمله به سوریه
درحالی که در منطقه تحت نفوذ شورشیان سوری گروه‌های تروریستی جبهه النصره و داعش (حکومت اسلامی شام و عراق) تشکیل شده بود، آمریکا تلاش کرد تا جامعه جهانی را برای حمله به سوریه محک بزند. این درست در روزهایی بود که ایران وارد مرحله جدیدی از تحولات درونی شده بود. ایران با روی کار آمدن حسن روحانی می‌رفت تا شرایط را برای تنش‌زدایی در جامعه جهانی و همچنین توافق با غرب آماده کند. دولت ایران تا آن زمان و در حالی که جامعه جهانی مشغول نشان دادن‌ چهره مطلوب و بزک‌کرده از شورشیان سوریه بود‌ با دفاع تمام‌قد از سوریه به بشار اسد کمک کرده بود. درحالی که تصور همه بر این بود که با روی کار آمدن حسن روحانی ممکن است در سیاست‌های ایران تغییرات اساسی در منطقه ایجاد شود، اما این اتفاق نیفتاد و ایران همچنان از بشار اسد حمایت کرد تا آنجا که عبدالله شهبازی مورخ‌ و تحلیلگر سیاسی و بین‌المللی در این باره به مثلث گفته بود که یکی از مقدمات پیروزی ایران در مذاکرات، حمایت ایران از سوریه بود: «سه یا چهار سال پیش فضای بسیار سنگینی در مساله سوریه وجود داشت. معارضین سوری را‌ که امروزه دست‌شان رو شده، به‌عنوان «مردم سوریه» و «نیروهای دموکرات و آزادیخواه»‌ معرفی می‌کردند که علیه حکومت بشار اسد قیام کرده‌اند. در چنین فضای سنگینی جمهوری اسلامی ایران سیاست دفاع تمام‌قد از تمامیت ارضی سوریه را اتخاذ کرد. برخی گروه‌ها و جناح‌ها و شخصیت‌های سیاسی ایران نیز به‌تدریج به سمت مخالفان بشار اسد متمایل شدند ولی جمهوری اسلامی ایران سیاست درست و اصولی خود را در جنگ داخلی تحمیل شده بر سوریه ادامه داد. اخیرا در یکی از بحث‌هایم گفتم که اگر ما رهنمودهای بعضی از دوستان داخلی را گوش می‌کردیم الان به جای وین باید در مهاباد در حال مذاکره با داعش بودیم.» (مثلث، شماره 272)
شهریور 92 دولت روحانی کمتر از یک ماه بود که بر سر کار آمده بود. آمریکا درست در همین روزها بود که اعلام کرد بشار اسد علیه نیروهای مخالف خود از سلاح شیمیایی استفاده کرده است. اوباما قصد داشت که رویارویی با ایران و روسیه را به منطقه سوریه بکشاند اما حمایت‌های ایران و قاطعیت روسیه در حمایت از سوریه مانع از این کار شد.
روس‌ها در همان زمان با انتشار تصاویر ماهواره‌ای نشان دادند که ادعای استفاده از سلاح‌های شیمیایی توسط دولت اسد مطابق با واقعیت نیست. از سوی دیگر علاوه بر حمایت قاطع از اسد، ‌یک پیشنهاد جدید را نیز مطرح کردند که براساس آن سلاح‌های شیمیایی سوریه تحت نظارت روسیه از این کشور خارج شود. اسد نیز با این پیشنهاد موافقت کرد و در این وضعیت آمریکا خلع سلاح شد. چرا که اوباما از همان ابتدا گفته بود که در صورتی که سوریه از سلاح شیمیایی استفاده کند، علیه آنها وارد جنگ خواهند شد. با این حال اوباما تصمیم را به کنگره واگذار کرد و پس از آنکه مجلس عوام انگلستان به دولت این کشور اجازه نداد تا وارد جنگ با سوریه شود، کنگره آمریکا نیز از تصمیم اوباما حمایت نکرد و او به ناچار از خواسته خود پا پس کشید. در این اختلاف آن‌که برنده نزاع بود روسیه پوتین بود. روسیه یک‌بار دیگر در مساله اوکراین با غرب رودررو ایستاد و با بی‌اعتنایی به خواسته آنها کریمه را با یک همه‌پرسی به خاک خود ملحق و بخشی از اوکراین را از خاک این کشور جدا کرد. حامیان غربی مخالفان دولت اوکراین نیز نه‌تنها نتوانستند کاری از پیش ببرند، بلکه مخالفان و کشور اوکراین را به حال خود رها کردند تا روز‌به‌روز به ویرانه‌ای تبدیل شود که همچون آتش زیرخاکستر در آینده شلعه‌ور‌شدنش دور از ذهن نیست. بعد از تهدید آمریکا به حمله نظامی به سوریه، روسیه در اقدامی‌ مقابله‌جویانه ناو‌های جنگی خود را روانه بندر لاذقیه در سوریه کرد تا نشان دهد قصد دارد به‌طور مستقیم از سوریه دفاع کند.

خروج پوتین برای حمله به داعش
تحولات سوریه از شهریور 92 تا شهریور 94 همچون استخوان لای زخم باقی ماند. در این مدت داعش در ابتدای سال 93 عمده تمرکزش را از روی سوریه برداشت و به سمت عراق پیش رفت. در اردیبهشت 93 داعش توانست موصل و استان الانبار را به تسخیر خود در آورد و با اقداماتی که انجام می‌داد، خطر جدی خود را به جهان گوشزد می‌کرد‌‌. در این مدت سوریه همچنان در جنگ داخلی نیمه‌محدود به سر می‌برد. آمریکا از سویی معارضان سوری و ارتش آزاد این کشور را تحت آموزش داشت و تعداد زیادی از آوارگان سوری به سمت کشورهای غربی حرکت کرده بودند. در تمام این مدت روسیه به‌طور قاطع از سوریه حمایت کرد و اجازه نداد حتی یک قطعنامه ضدسوری در شورای امنیت به تصویب برسد. همچنین در مقابل‌ حمله نظامی غرب و آمریکا به سوریه ایستادگی کرد. اواسط شهریور 94 در حالی که ایران نیز به توافق نهایی با غرب رسیده بود، خبرهایی مبنی‌بر سفر سردار سلیمانی به روسیه منتشر شد. نیویورک‌تایمز مدعی بود که مبنا و علت این سفر بحث و بررسی پیرامون سوریه است. ایران و روسیه این اخبار را تکذیب کردند. یک هفته بعد اخباری از انتقال سه هواپیمای پهن‌پیکر روسی به بندر لاذقیه توسط خبرگزاری فرانسه منتشر شد که مدعی بود یک منبع آگاه آمریکایی این خبر را به این خبرگزاری داده است. (خبرآنلاین، 18/06/94)
به دنبال انتشار گزارش‌ها مبنی‌بر اینکه مسکو ممکن است حمایت نظامی از بشار اسد، رئیس‌جمهوری سوریه را تقویت و یک تیم پیشرفته نظامی به سوریه اعزام کرده، واشنگتن نگرانی‌های خود را نسبت به این مساله ابراز کند. پیتر کوک، سخنگوی پنتاگون در این زمینه گفته بود: «نگرانی ما این است که هرگونه تلاش برای تقویت دولت اسد در حال حاضر باعث بی‌ثباتی می‌شود.» (ایسنا، 18/06/94) جان کری، وزیر امور خارجه آمریکا نیز در تماس تلفنی با سرگئی لاوروف، همتای روسی خود نسبت به خطرات تحریک و تشدید درگیری که تاکنون جان 250 هزار تن را گرفته، هشدار داد. اما روسیه ضمن رد این اتهام تاکید کرد که هرگونه ارسالی در راستای رابطه سنتی‌اش با اسد صورت می‌گیرد. (همان)

واکنش اوباما به اقدام روسیه
این موضوع واکنش باراک اوباما را با خود به همراه داشت. رئیس‌جمهور آمریکا این اقدام را نشانی از نگرانی اسد برای از دست دادن کنترل کشور ارزیابی کرد. اوباما که در پایگاه نظامی فورت مید در شرق آمریکا سخن می‌گفت، اضافه کرده بود: «به نظر می‌رسد اسد به حد کافی دچار نگرانی شده است که مشاوران روس را به این کشور دعوت کرده و ارسال تجهیزات روسیه را خواستار شده است.» اوباما البته گفته به پوتین هشدار داده بود که راهبردی که در سوریه به‌دنبال آن هستند با شکست مواجه می‌شود و تاکید کرده بود: «به‌رغم افزایش حضور نظامی روسیه در سوریه، واشنگتن مسیر عملیات خود علیه داعش را‌ در عراق و سوریه تغییر نخواهد داد.»
به عبارت دیگر آمریکا به روس‌ها‌ هشدار می‌داد که مراقب این باشند ‌مبادا مسلمانانی که در روسیه یا در نزدیکی این کشور هستند، دست به اعمال خشونت‌بار علیه این دولت بزنند. اشاره اوباما بیشتر به مسلمانان افراطی در چچن بود که با روس‌ها پیش‌تر نیز درگیری شدیدی داشتند. (واحد مرکزی خبر، 21/06/94)
یک هفته بعد از این اخبار نیمه رسمی بود که روسیه ‌ رسما اعلام کرد در صورت درخواست اسد برای حمایت و کمک به این کشور وارد جنگ با داعش و معارضان سوری خواهد شد. این وضعیت شرایط را برای آمریکا تغییر داد. دولت اوباما نیز به ناچار یک بار دیگر عقب‌نشینی کرد و اعلام کرد که لازم است با روسیه درباره تحولات سوریه به گفت‌وگو بنشیند.
در این وضعیت مقام‌های ارشد نظامی آمریکا به‌صراحت اعلام کردند که استراتژی آموزش نیروهای شورشی برای مقابله با داعش در سوریه کاملا شکست‌خورده است.
درحالی‌که به‌خاطر اختلاف‌ها بر سر اوکراین مدت‌ها بود میان مسکو و واشنگتن فاصله عمیقی ایجاد شده بود، جاش ارنست، سخنگوی کاخ سفید در نشسست با خبرنگاران اعلام کرد که دولت اوباما آماده مذاکرات «تاکتیکی و عملی» با روسیه درباره سوریه است. آسوشیتدپرس گزارش داده که دولت آمریکا همچنین آمادگی خود را برای مذاکرات مستقیم نظامی با روسیه اعلام کرده است.» (ایرنا، 27/06/94)

توقف آموزش به ارتش آزاد
پس از گذشت چهار سال از درگیری‌ها در سوریه ژنرال لوید استین، رئیس ستاد فرماندهی مرکزی آمریکا به‌صورت رسمی اعلام کرد که طرح 500میلیون‌دلاری آموزش نظامی و تجهیز شورشیان سوری برای جنگ علیه داعش کاملا شکست‌خورده است. او که در جلسه کمیته خدمات نیروهای مسلح سنای آمریکا حاضر شده بود، با اعلام اینکه این طرح مصوب کنگره برای آموزش و تجهیز تسلیحاتی پنج هزار شورشی درنظر گرفته شده بود. در خبری شوکه‌کننده برای سناتورها گفت: «در حال حاضر فقط چهار تا پنج نفر از نیروهای آموزش‌دیده طی این طرح در جنگ علیه داعش شرکت دارند و ۵۴ فارغ‌التحصیل دیگر دوره نظامی، هم همگی توسط شورشیان یکی از گروه‌های وابسته به القاعده کشته شده‌اند.» به خاطر اعلام جنجالی این شکست، سخنگوی وزارت امور خارجه آمریکا در نشست خبری خود زیر رگبار سوال‌های خبرنگاران درباره ناکامی‌ واشنگتن در سوریه قرار گرفت. راشا‌تودی در این باره گزارش داد که مارک تونر، سخنگوی وزارت امور‌خارجه آمریکا اما این مساله را که دولت آمریکا زیر فشار وضعیت موجود، مجبور به مذاکره با روسیه شده را رد کرده است.‌‌ 26 شهریور 94 بود که خبرگزاری‌ها اعلام کردند ارتش سوریه که تازگی شروع به استفاده از تسلیحات و جنگنده‌های پیشرفته‌ای کرده، توسط روس‌ها به این کشور واگذار شده است.
الجزیره گزارش داد که ارتش سوریه در عملیاتی کم‌سابقه در روز 26 شهریور) 11حمله هوایی دقیق را به رقه که مرکز خلافت خودخوانده داعش به‌حساب می‌آید انجام داده است. ولید معلم، وزیر امور خارجه سوریه ‌پنجشنبه تایید کرد که روسیه تسلیحات جدیدی را برای این کشور فراهم کرده و نیروهای نظامی این کشور برای استفاده از آنها آموزش دیده‌اند. معلم در گفت‌وگو با تلویزیون دولتی سوریه با اعلام اینکه اکنون نظامیان روسی در سوریه حضور ندارند تاکید کرد که دولت سوریه احتمال دارد از نیروهای روسی بخواهد تا در کنار نظامیان این کشور وارد نبرد شوند. دیمیتری پسکوف، سخنگوی کاخ کرملین هم در واکنش به این مساله اعلام کرد که روسیه درصورت درخواست دمشق حاضر به اعزام نیرو است.
در واقع می‌توان گفت که اختلاف روسیه و آمریکا در سوریه بر سر این موضوع است که روسیه تلاش می‌کند جامعه جهانی را متقاعد کند که در مبارزه با تروریسم داعشی، دولت اسد را شریک خود بداند. اما آمریکا به این امر رضایت ندارد.
در همین رابطه سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه از واشنگتن بار دیگر خواست دولت سوریه را به‌عنوان شریک و متحد در جنگ علیه داعش بداند و گفت: «هیچ دلیلی برای طفره رفتن از همکاری با دولت سوریه که در حال مقابله با تهدید تروریسم است وجود ندارد.» ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه نیز اعلام کرد که تنها راه‌حل برای نابودی داعش تشکیل ائتلافی جهانی و کنار گذاشتن «جاه‌طلبی‌های ژئوپلتیک» کشورهاست.

آغاز حملات روسیه
سرانجام در هفته اول شهریور ماه حملات نظامی روس‌ها در سوریه آغاز شد. روسیه که بعد از چند هفته پرواز اطلاعاتی و شناسایی عملیات خود را آغاز کرده بودند، مجوز حضور نظامی در سوریه را در کمتر از یک روز از دومای این کشور دریافت کرد‌.
روس‌ها یک ساعت پیش از آغاز حمله خود به مواضع گروه‌های مخالف حکومت سوریه از طریق سفارت آمریکا در بغداد حملات خود را اطلاع داده و هشدار داده‌اند‌ طی عملیات هوایی روسیه هواپیماهای آمریکایی بر فراز سوریه نباشند. چند روز قبل از آن نیز ولادیمیر پوتین و باراک اوباما رهبران روسیه و آمریکا در حاشیه نشست مجمع عمومی ملل متحد در نیویورک دیدار کردند‌ و منابع دیپلماتیک نزدیک به‌هر دو طرف اعلام کردند در این دیدار موضوع سوریه و اقدامات نظامی آتی روسیه در این کشور مورد گفت‌وگو قرار گرفته است. نکته مهم در ‌این‌باره آن بود که این دیدار بعد از مدت‌ها میان رهبر دو کشور صورت گرفت. پس از اظهارات تند کنگره آمریکا علیه مواضع پوتین در سال 2013 پوتین و اوباما هیچ دیداری نداشتند.
با این حال لحن سخنان و اظهار‌نظرهای پوتین در نشست سالانه مجمع عمومی ملل متحد حاکی از کمترین تغییر جهت‌گیری در سیاست مسکو نسبت به سوریه و حمایت از دولت بشار اسد بود. پوتین با حمله به سیاست‌های کشورهای غربی و آمریکا در منطقه خاورمیانه در سال‌های اخیر این سیاست‌های را مسبب تشدید ناامنی و بروز گروه‌های تروریستی همچون داعش دانست.
این درحالی است که دو دولت ترکیه و عربستان که در به آشوب کشیدن و ویرانی کشور سوریه بیشترین سهم را داشتند، از مواضع آمریکا در قبال سوریه اظهار ناراحتی می‌کردند. مقامات ترکیه این ناراحتی را به صورت علنی ابراز می‌کردند اما عربستان تلویحا به آمریکا انتقاد وارد می‌کرد. بر همین اساس بود که ترکیه در ماه‌های اخیر اقدام به چند حمله نظامی علیه مواضع داعش در خاک سوریه را داشت که با بهانه نزدیک‌شدن آنها به خاک ترکیه صورت گرفته بود.

چرخش اساسی در مواضع آمریکا
از ابتدای درگیری‌های مخالفان در سوریه، مهمترین ‌ترجیع‌بند غرب و حامیان مخالفان، این شعار بود: «بشار باید برود». براساس این استراتژی هر اتفاق و تحرکی در سوریه باید با این پیش‌فرض صورت بگیرد که بشار اسد از قدرت کناره‌گیری کند و برود. آمریکا مهمترین محور این خواسته بود. اما پیش از آغاز حرکت نظامی روسیه و حمله به مواضع داعش، آمریکا چرخش‌های اساسی را در سیاست‌های خود اعمال کرد. یکی از مهمترین این مسائل دست کشیدن و توقف در آموزش نظامی به ارتش آزاد بود که انتقادات زیادی را از سوی این نیروها به آمریکا وارد کرد. پنتاگون برای این منظور 500 میلیون دلار هزینه در نظر گرفته بود که از طریق سازمان اطلاعاتی آمریکا (سیا) اقدام به آموزش این گروه‌ها می‌کرد. چرخش دوم اما مهمتر بود. آمریکا پذیرفت دست از شعار «اسد باید برود» بردارد. هر دوی این اقدامات نیروهایی را که سال‌ها به اتکای آمریکا و غرب مشغول مبارزه با دولت مرکزی سوریه بودند در شرایط سختی قرار داد. در شهریور 94 و پیش از دیدار اوباما و پوتین در نیویورک، ویتالی چورکین، نماینده روسیه در سازمان ملل خبر مهمی ‌را اعلام کرد. او گفت که آمریکا سیاستش را در قبال اسد تغییر داده است. چورکین گفت: «موضع آمریکا در برابر رئیس‌جمهور سوریه در چهار سال گذشته متحول شده و در پشت پرده تغییر کرده است.» او در مصاحبه با شبکه آمریکایی سی ‌بی‌اس، از آمریکا خواست سرزنش کردن دیگران را متوقف کند و افزود: «ادامه تلاش برای حل یکجانبه بحران سوریه به ویژه پس از موج مهاجرت‌ها و تسلط داعش بر مناطق گسترده‌ای از عراق و سوریه، بی‌معنی است. مساله شکست جامعه جهانی در مهار این بحران بین‌المللی اصلی‌ترین موضوع بحث در نشست‌های مجمع عمومی سازمان ملل خواهد بود. تنها موضع مشترک ما با دولت آمریکا آن است که خواهان سرنگونی دولت بشار اسد نیستیم. آمریکایی‌ها می‌خواهند به‌گونه‌ای با داعش بجنگند که لطمه‌ای به دولت سوریه وارد نشود و در عین حال دولت سوریه از حملات علیه داعش استفاده نکند.» چورکین خاطر نشان کرد: «به اعتقاد من یکی از مهمترین دلایل نگرانی دولت آمریکا درباره سرنگونی احتمالی بشار اسد و تسلط داعش بر دمشق آن است که در این صورت آمریکا درباره این مساله سرزنش خواهد شد. آنها در جنگ با داعش باید با دولت سوریه تعامل داشته باشند. نمی‌گوییم با بشار اسد سر یک میز بنشینند، اما تعامل با دولت سوریه در این جنگ ضروری است.»

موضع روسیه در قبال ارتش آزاد
درحالی که روس‌ها مشغول حملات گسترده هوایی در سوریه بودند، ارتش آزاد سوریه اعلام کرد که مواضعش توسط روس‌ها مورد حمله قرار گرفته است. ‌در پاسخ، وزیر دفاع سوریه گفت: «تمام عملیات هوایی با تایید ارتش سوریه انجام شده‌ و ادامه هم خواهد داشت.» سایت وزارت دفاع روسیه در ‌این‌‌باره نوشت که گروهی از فرماندهان سوری در یکی از پایگاه‌های هوایی این کشور مستقر هستند تا عملیات ضد تروریسم روسیه، با هماهنگی دو طرف صورت گیرد.
حضور نظامی پوتین در سوریه پس از حضور نظامی روسیه در افغانستان بزرگترین عملیات نظامی روسیه در خارج از مرزهایش ارزیابی می‌شود.‌
ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه درباره این حمله گفت‌ که امیدوار است گفت‌وگوی روسیه و آمریکا درباره هماهنگی اقدامات در مبارزه با تروریسم در سوریه به ایجاد مکانیزم دائمی ‌برای چنین تعاملی منجر شود. وی ضمن تفسیر خبر منتشره توسط تعدادی از رسانه‌ها درباره به بار آمدن تلفات در بین افراد غیر‌نظامی در سوریه پس از حملات نیروی هوایی روسیه به مواضع داعش اعلام کرد که «چنین خبری قبل از بلند شدن هواپیما‌های روسی به آسمان منتشر شده بود.»
همچنین سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه در پایان دیدار خود با جان کری، همتای آمریکایی به خبرنگاران اعلام کرد: «در این دیدار به وزیر امور خارجه ایالات متحده گفتم که شایعات درباره بمباران اهداف فاقد ارتباط با داعش در سوریه توسط هواپیماهای روسی ‌بی‌اساس است. وزارت دفاع ما در سایت خود و همچنین در بیانات سخنگوی رسمی این نهاد به‌طور مفصل توضیح می‌دهد که حملات به کدام اهداف صورت گرفته و این حملات در واقع چه نتایجی را ‌بار آورده‌اند. ما با دقت بسیار مراقب هستیم که حملات دقیق بوده و هدف فقط مواضع، تاسیسات و تسلیحات گروه‌های تروریستی باشد.»
لاوروف همچنین گفت که نیروهای نظامی این کشور در سوریه تنها با گروه موسوم به داعش درگیر نیستند و همه «گروه‌های تروریستی» را هدف می‌گیرند. لاوروف در عین حال تاکید کرد که این کشور نیروهای «ارتش آزاد سوریه» را تروریستی نمی‌داند و این گروه باید بخشی از راه‌حل سیاسی بحران سوریه باشد.
او تاکید داشت: «ما ارتش آزاد سوریه را یک گروه تروریستی نمی‌دانیم. به باور ما ارتش آزاد سوریه باید بخشی از روند سیاسی باشد؛ لازم است که اطمینان حاصل کنیم فرآیند مذاکرات برای راه حل سیاسی ثبات دارد.» لاوروف همچنین در ‌ مصاحبه دیگری اعلام کرد: «‌در صورتی که روسیه بداند که مخالفان سوری کجا هستند آماده‌ است تا به آنها کمک کند.» به‌دنبال این اظهارنظر ارتش آزاد نیز‌ در خصوص اینکه پیشنهاد حمایت نظامی روسیه را رد نکرده‌اند، گفت که مسکو باید هدف گرفتن پایگاه‌های آنها در سوریه را متوقف کند.
یکی از سخنگویان ارتش آزاد سوریه به شبکه تلویزیونی بی‌بی‌سی گفت: «ما این پیشنهاد را رد نکردیم. ما تنها گفتیم اگر روس‌ها در پیشنهادشان جدی هستند باید فورا هدف گرفتن پایگاه‌های ما در مناطق غیر‌نظامی را متوقف کنند. ما در حال حاضر نیازمند کمک نیستیم. آنها باید ابتدا حمله به پایگاه‌های ما را متوقف کنند سپس می‌توانیم درباره همکاری‌های آتی مذاکره کنیم.»
در همین حال یک مقام وزارت‌خارجه روسیه تایید کرد که هیاتی از ارتش آزاد سوریه بارها به مسکو سفر کرده است.
میخاییل بوگدانوف، معاون وزیر خارجه روسیه در پاسخ به سوالی در خصوص سفر گروهی از اعضای ارتش آزاد سوریه به مسکو طی هفته گذشته، تاکید کرد: «بله، آنها اینجا بوده‌اند، این هفته نیز همین طور.»
وی در ادامه تصریح کرد: «آنها چندین بار به مسکو سفر کرده‌اند. افراد مختلفی تاکنون به اینجا آمده‌اند. برخی در حال ترک مسکو هستند و برخی دیگر در حال رسیدن به مسکو ،ولی همه آنها از اعضای ارتش آزاد سوریه هستند.»

توصیه‌های جدید رایس به اوباما درباره سوریه
از سوی دیگر در آمریکا و به‌دنبال شکست سیاست‌های آمریکا در سوریه کاندولیزا رایس، وزیر امور خارجه سابق این کشور و رابرت گیتس، وزیر دفاع سابق آمریکا در مقاله‌ای مشترک به انتقاد از سیاست روسیه پرداختند و توصیه‌هایی را به باراک اوباما رئیس‌جمهور آمریکا کردند.
سایت شبکه «روسیا الیوم» در ‌این‌باره با اشاره به تئوری کاندولیزا رایس در سال 2005 در روزنامه واشنگتن‌پست با عنوان «هرج و مرج هدفمند» به انتقاد از سیاست‌های آمریکا پرداخت. مقاله مذکور که در آن تئوری هرج و مرج هدفمند منتشر شده بود چگونگی گذار کشورهای عربی و اسلامی از دیکتاتوری به دموکراسی را توضیح داده و اعلام کرده بود که آمریکا به گسترش هرج‌و‌مرج هدفمند در خاورمیانه به منظور اشاعه دموکراسی متوسل خواهد شد. تئوری «هرج‌و‌مرج هدفمند» معتقد است که رسیدن یک جامعه به نهایت هرج‌و‌مرج و خشونت و ‌ترس و خون می‌تواند امکان ساختن آن را با هویت جدیدی فراهم کند.
رایس مقاله خود را با مقدمه‌ای در ارزیابی سیاست ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه آغاز می‌کند و می‌نویسد که او همواره دست بالا را دارد. او در این مقاله آورده: «پوتین برگه‌های خود را با مهارت استثنایی به کار می‌برد و به‌طور کامل می‌داند که چه می‌خواهد انجام دهد. طبیعتا این امر که پوتین می‌داند که چه کار کند و آنچه می‌خواهد انجام می‌دهد، برای واشنگتن ناگوار و ناراحت‌کننده است و «او نمی‌خواهد ثبات در سوریه را براساس تعریف ما از معنای ثبات برقرار کند».‌ هرچه او در آنجا انجام می‌دهد، برای دفاع از منافع روسیه از طریق تلاش برای باقی نگه‌داشتن بشار اسد در قدرت است.»
نویسنده سایت روسی اما در ادامه از رایس سوال می‌کند: «اما اگر رایس این معادله را درک می‌کند پس چرا اوباما برای تغییر اوضاع و واقعیت‌های میدانی به نفع خودش تلاش نکرده است؟ چرا گروه داعش در سایه بمباران یک‌ساله آمریکا گسترش یافته است یا اینکه هوش اوباما کمتر از رایس است؟ مشکل خانم رایس در مفاهیم است. واقعیت این است که واشنگتن برای تغییر وضعیت میدانی و واقعیت‌های میدانی و عملی به نفع خودش تلاش کرد و از طریق گسترش داعش و جبهه النصره و نظایر آنها بعضی موفقیت‌ها را کسب کرد اما منافع آمریکا با منافع سوریه مطابقت و همخوانی ندارد.
مسکو براین باور است که آنها که گسترش «هرج‌و‌مرج هدفمند» در خاورمیانه را اعلام کرده‌ا‌ند، حق ندارند که مسکو را متهم کنند که منافع و سرنوشت ساکنان در سوریه موضوع با اهمیتی برایش نیست.»
رایس مقاله خود را با یک سری توصیه‌ها به پایان می‌رساند که آنها را برای آمریکا به منظور مقابله با دخالت روسیه در سوریه ضروری می‌داند؛ از جمله تحمیل کردن یک واقعیت میدانی خاص آمریکا نظیر ایجاد منطقه پرواز ممنوع و موازنه نظامی بهتر همراه با اجتناب از برخورد با روس‌ها در سوریه.
با این همه می‌توان به سفر اخیر بشار اسد به روسیه و همین‌طور حملات موشکی روسیه از دریای خزر علیه مواضع داعش اشاره کرد و آنها را نشان از برتری روسیه در این اقدامات دانست. حملات موشکی که از راه دور انجام می‌شود نشان‌دهنده این است که کار اطلاعاتی دستگاه‌های روسی در همکاری با سایر منابع که در سوریه در حال مبارزه هستند، بسیار دقیق و منظم است. از سوی دیگر خروج بشار اسد از کشور و حضورش در مسکو، نشانه بسیار مهم دیگری است. او حالا به کمک روسیه مشغول خروج از انزوای بین‌المللی است. اسد که در سال‌های اخیر به کشور‌ دیگری سفر نکرده بود حالا با خیال راحت کشور را رها کرده و به مسکو سفر می‌کند.
معنای این اقدام بشار اسد این است که او حتی نگرانی از کودتا علیه بشار اسد ‌ ندارد و او‌ به‌راحتی می‌تواند کشورش را ترک کند و با خیالی آسوده‌تر از مسکو به دمشق باز‌گردد‌ چرا‌که پوتین به واسطه سال‌های سال رابطه استراتژیک با دولت ‌سوریه همچون برادر بزرگتر از او حمایت خواهد کرد.