سید حسین نقوی‌‌حسینی معتقد است: «حال اجرای برجام بسیار بد است چون شیب انتفاع از آن به سمت ملت ایران نیست

یک‌سال از اجرایی‌شدن برجام می‌گذرد، باتوجه به اینکه خود شما در کمیسیون ویژه بررسی برجام حضور داشتید بفرمایید در شرایطی که ‌ترامپ در آینده نزدیک وارد کاخ سفید می‌شود چه سرنوشتی در انتظار برجام است؟
قبلا وقتی از آقای عراقچی می‌پرسیدیم برجام در چه وضعیتی قرار دارد به شوخی می‌گفت برجام حالش خوب است اما الان من می‌گویم حال برجام بسیار بد است و اصلا حالش خوب نیست چون شیب انتفاع روند اجرای برجام به سمت ملت ایران نیست. جمهوری اسلامی ایران به تعهدات خود عمل کرد و مطابق گزارش آژانس بین‌المللی انرژی هسته‌ای، جمهوری اسلامی ایران هم به تعهداتش عمل کرد و همچنان پایبند به برجام است اما شیب انتفاع طرف ما نیست، حال آنکه قرار بود بعد از اجرایی‌شدن تعهدات جمهوری اسلامی شیب انتفاع به سمت ایران باشد. تحریم‌ها لغو و مراودات بین ما و غربی‌ها عادی شود و بتوانیم در عرصه جهانی فعالیت‌های مالی، تجاری، اقتصادی و بازرگانی داشته باشیم.‌سرمایه‌گذار خارجی بتواند بیاید در ایران سرمایه‌گذاری کند و تحریم‌ها برداشته شود. فشارهای ناشی از تحریم‌ها از بین برود اما عهدشکنی‌ها و کارشنکنی‌های آمریکایی‌ها مانع از وقوع همه این اتفاقات شده است. انتفاعی به سمت ملت ما سرازیر نشده است. اگرچه غربی‌ها ادعا می‌کنند آنها به همه تعهدات شان عمل کردند اما این تعهدات فقط روی کاغذ عملی شده‌اند و در مقام عمل وضعیتی تغییر نکرده است. علاوه بر این تاکنون برجام هیچ نفعی برای ما نداشته، آمریکایی‌ها با عهدشکنی‌ها و وضع تحریم‌های جدید تلاش کردند که به‌طور بسیار زیادی ملت ما را آزار دهند. در واقع برجام دارد به‌وسیله‌ای برای فشار بر ایران تبدیل می‌شود، به جای آنکه اهرم کاهش فشار باشد. با این تفاسیر می‌گویم امروز حال برجام بسیار بد است و در شرایط بسیار بدی به ضرر ملت ما اجرای آن پیش می‌رود.
آقای روحانی باید امروز چه کار انجام دهد؛ از برجام دفاع کند یا انتقاد؟
قبل از برجام در جریان روند مذاکرات و بیانیه ژنو و بیانیه لوزان بودیم و ریز قضایا را پی می‌گرفتیم و رصد می‌کردیم، وقتی هم توافق برجام مورد بحث قرار گرفت من عضو کمیسیون ویژه بررسی برجام و سخنگوی این کمیسیون بودم. مطالب و مواضع همه را شنیدیم. همه قضایا را مطلع هستیم و می‌دانیم. ‌این نگرانی‌ها آن موقع هم وجود داشت. این نگرانی‌ها را ما مطرح و بیان می‌کردیم. اگرچه مورد اتهام واقع می‌شدیم، تهمت به ما زده می‌شد، انتقادات شدیدی به ما می‌کردند و حتی متهم به کاسبان تحریم می‌شدیم ولی ما واقعیت‌ها را می‌گفتیم. بالاخره اعتماد زیادی به دشمن و تعجیل برای دستیابی به هر نوع توافق دو اشکال اصلی برجام بود اما دوستان مذاکره‌کننده می‌خواستند به‌هر ترتیب به یک توافقی دست پیدا کنند، به ویژه آنکه قبل انتخابات مجلس بود و اینها می‌خواستند یک برگ برنده‌ای در مقابل رقیب رو کرده و آرایش سیاسی انتخابات را به موافقان برجام و مخالفان برجام تقسیم کنند و خلاصه کرسی‌های مجلس را به‌عنوان موافقان برجام بگیرند و رقبای خود را تحت نام مخالفان برجام از صحنه خارج کنند، پس خیلی با عجله توافق برجام را به نتیجه رساندند. روی مفاهیم و اصطلاحات خوب فکر نشد، ابعاد قضایا خوب دیده نشد، به انتقاد منتقدان توجه نشد، به‌رغمی‌که مقام معظم رهبری چند مرتبه تذکر دادند به حرف منتقدان گوش دهید، این‌قدر آنها را به جهنم حواله ندهید و آنها را ‌بیسواد نخوانید، این‌قدر به آنها تهمت نزنید اما این سوالات و ابهامات باقی ماند و نهایتا برجام به دست آمد. الان دولت با واقعیت دارد رو‌به‌رو می‌شود و می‌بیند واقعیت همان است که منتقدان می‌گفتند. امروز از زبان خود این آقایان می‌شنویم که تحریم‌ها فقط روی کاغذ برداشته شده و در عمل اجرای برجام هیچ ثمری برای ما نداشته است. آمریکایی‌ها نقض برجام کردند عهدشکنی می‌کنند و برجام را اجرا نمی‌کنند، دولت ما از اتحادیه اروپا می‌خواهد که به برجام پایبند باشد. ‌حتما اروپایی‌ها به برجام پایبند نیستند که از آنها چنین تقاضایی می‌شود، بنابراین الان دولت خودش به این نتیجه رسیده است خود چنین اظهاراتی را انجام می‌دهد. در این شرایط چه باید کرد؟ معتقدم دولت باید بپذیرد که برجام توافق بد و طرف مقابل دشمن ملت ایران است و نمی‌توان به دشمن دل بست. فکر اینکه غربی‌ها به ویژه آمریکایی‌ها دست ملت ایران را می‌گیرند، کمک به ملت ایران می‌کنند و مشکلات ما را رفع می‌کنند، ‌خیال باطل است. کدام دشمن تاکنون به طرف مقابل خود کمک و حمایت کرده است. نکته سوم آنکه باید تهدیدات لازم برای عبور از این مرحله و متعهد نبودن طرف مقابل به اجرای برجام درنظر گرفته شود. یعنی سناریوهای عملیاتی آماده شود. همان‌طور که قبلا هم اعلام شد و بارها دوستان اعلام کردند که «ما فوری و کمتر از یک سال می‌توانیم به قبل برجام برگردیم و صنعت هسته‌ای را به جای اولش برگردانیم» معتقدم ما داریم به روزهای عمل کردن به این حرف نزدیک می‌شویم چون حضرت آقا فرمودند اگر تحریم‌های داماتو و تحریم‌های 10 ساله عملیاتی شود، نقض صریح برجام رخ می‌دهد، پس اگر چنین اتفاقی بیفتد ما حق داریم از حقوق‌مان در برجام استفاده و منافع ملی کشورمان را مطابق مواد برجام دنبال کنیم. بالاخره دولت باید خودش را برای دوران «پساعدم اجرای برجام» آماده کند و با واقعیت رو‌به‌رو شود. دیگر امروز روزی نیست که بخواهیم حقیقت را از ملت پنهان کنیم و با عدد و رقم ‌غیر‌واقعی نشان دهیم که شرایط و وضعیت خوب است چون واقعا وضعیت بد است. باید دولت با واقعیت ر‌وبه‌رو شود از ملت و مجلس کمک بخواهد تا بتواند کار را مدیریت کند.
دیده می‌شود آقای روحانی در یک دوگانه‌ای قرار گرفته است، اگر بیاید واقعیت‌ها را بپذیرد منتقدان برجام اعتراف و اذعان او را دلیل و برهانی روشن برای ادعاهای گذشته خود می‌گیرند و دائم آن را در انتخابات ریاست‌جمهوری 96 به‌عنوان نقطه ضعف رئیس‌جمهور مستقر مطرح می‌کنند، بنابراین اگر منطقی بخواهیم نگاه کنیم آقای روحانی تا قبل از 29 اردیبهشت سال 96 چنین موضعی را نخواهد گرفت اما این یک حالت دیگر برایش به وجود می‌آورد و آن اینکه مجبور به دفاع از برجام می‌شود. ورود به چنین بحثی طرف مقابل را با آن همه قصور و دور زدن تعهداتش، متوقع می‌کند به این مضمون که می‌گوید شما خودتان از روند اجرای برجام راضی هستید، پس دلیلی برای نقد به ما ندارید، با این وضعیت اگر آقای روحانی در این دوگانه بماند، در انتخابات ریاست‌جمهوری سال 96 به نفعش خواهد بود یا آنکه تصمیم بگیرد و از آن خارج شود؟
حضرت علی‌(ع) می‌فرمایند النجات فی صدق یعنی نجات در صداقت است. ما باید صادقانه با موضوع برخورد کنیم و آنچه منافع ملی کشور است دنبال کنیم. همه اشتباهات گذشته این بود که ما برجام را با مسائل سیاسی و منافع انتخاباتی گره زدیم. برای اینکه در انتخابات مجلس برگ برنده رو کنیم آمدیم این توافق را با عجله و بدون توجه به جزئیات و در نظر گرفتن ضمانت‌های اجرایی برای طرف مقابل به امضا رساندیم. حالا باید تاوانش را پس بدهیم. آقای روحانی باید صادقانه با مردم و نمایندگان آنها در مجلس شورای اسلامی صحبت کند. بالاخره قطعا ملت و مجلس و حتی منتقدان هیچ گاه دولت و آقای روحانی را رها نمی‌کنند تا ‌سمت مقابل بی‌ایستند. قطعا تندترین منتقدان نیز دلسوزتر از دشمنان این کشور هستند. امروز طرف مقابل شفاف و روشن دارد دشمنی می‌کند و حقوق ملت ما را زیر پا می‌گذارد‌. دشمن می‌کوشد شاکله تحریم‌ها را علیه ایران حفظ کند بنابراین با واقعیت صادقانه برخورد کنیم. به نظر من به نفع دولت است تا آنکه دولت بخواهد مردم را بازی دهد و در این دوگانه سیر کند تا به نوعی انتخابات را پشت سر بگذارد. به فرض آقای روحانی انتخابات را با پیروزی به پایان برساند، بعد می‌خواهد به مردم چه بگوید‌ بالاخره بهتر است از این دوگانگی خارج شود و صادقانه با مردم حرف بزند.
مشاوران‌ ترامپ خیلی علنی می‌گویند باید برگردیم روی برخی مفاد برجام مذاکرات دوباره انجام دهیم، چنین کاری شدنی است؟
جمهوری اسلامی ایران هیچ گونه مذاکره دوباره‌ای نخواهد داشت چون به تمام تعهداتش براساس برجام عمل کرد‌. حالا طرف مقابل باید به تعهداتش عمل نکند. معنی ندارد که ما به تعهدات خود عمل کنیم نوبت به طرف مقابل که رسید آنها بگویند باید تجدید‌نظر صورت گیرد، دوباره یکسری تعهدات دیگر به ما تحمیل شود و وقتی به آنها نیز عمل شد دوباره طرف مقابل بهانه بیاورد و درخواست تجدیدنظر کند. غربی‌ها در واقع دنبال چنین هدفی هستند، بنابراین ما هیچ تجدیدنظری را نخواهیم پذیرفت.
شما می‌فرمایید از جز‌ئیات برجام مطلع هستید، قرار بود یک هیأت داوری بین ایران و 1+5 شکل بگیرد تا هر کدام از طرف‌ها شکایت داشت به آن مرجع ارجاع دهد، آیا ایران می‌تواند از این مکانیزم استفاده کند؟
ما بارها اعلام موضع کردیم، هم وزیر امور خارجه، دولت و تیم مذاکره‌کننده بارها در موضع‌گیری‌ها و مذاکرات‌شان صریح و شفاف اعلام کردند چرا طرف مقابل به تعهداتش عمل نمی‌کند؟ چرا آمریکایی‌ها نقض برجام می‌کنند؟ بنابراین طرح موضوع از این شفاف‌تر نمی‌شود.
موضع‌گیری با طرح شکایت رسمی متفاوت است، منتقدان برجام می‌گفتند این هیأت داوری در واقع نوعی تله برای ایران محسوب می‌شود که اگر شکایت کند حتی شاید‌ علیه خودش تمام شود، آیا واقعا همین‌طور است؟
بله، حتی حق وتو هم دارند یعنی همه باید موافق باشند.
پس آن مکانیزم کارآمد نخواهد بود اگر ایران بخواهد در آن قالب به طرح شکایت بپردازد؟
قطعا طرح شکایت به آن مرجع به ضرر ما هم خواهد بود. آن زمان خیلی بحث کردیم که چطور می‌شود که 1+5 هم طرف شکایت باشد و هم مرجع رسیدگی به شکایت‌؟
آمریکایی‌ها از اصطلاح تمدید برای تحریم‌های 10 ساله استفاده می‌کنند، اصلا چنین اصطلاحی پذیرفته شده است؟
اصلا پذیرفته‌شده نیست چون وقتی دوره تحریمی‌ تمام شود و دوباره بخواهند آنها را برقرار کنند در واقع تحریم جدید و نقض صریح برجام محسوب می‌شود.
حالا باید چه کار کرد؟ راهکار چیست؟ آیا حتما باید به قبل از برجام برگردیم؟
البته باید هیأت نظارت بر اجرای برجام به جمع‌بندی برسد که گام بعدی ما چه باید باشد. فکر می‌کنم جمهوری اسلامی ایران باید بسته‌های عملیاتی لازم برای گام بعدی را تهیه کند و خودش را برای بازگشت به قبل از برجام آماده کند در صورتی که همچنان طرف مقابل از ادای تعهداتی خودش استنکاف کند. به ویژه آنکه حضرت آقا تکلیف را کاملا روشن کردند و گفتند اگر تحریم‌های 10 ساله تمدید شود، قطعا نقض برجام است و در این صورت تکلیف مشخص است.
آقای اوباما می‌تواند مصوبه کنگره را وتو کند اما اگر‌ ترامپ بیاید و دوباره کنگره چنین مصوبه‌ای را بگذراند آن موقع چه اتفاقی می‌افتد؟
من فکر می‌کنم جمهوریخواهان و تیم ‌ترامپ تعهد بیشتری نسبت به این نوع توافقات از خودشان نشان دهند چون با حیله‌گری‌ها و شدت و حدت‌های دموکرات‌ها در قضیه برجام جلو نمی‌آیند. هر فردی که به ریاست‌جمهوری انتخاب می‌شود سه مرحله را طی می‌کند. مرحله قبل از انتخابات شعارهای تبلیغاتی می‌دهد، از پیروزی تا به دست گرفتن قدرت مواضع دیگری دارد و وقتی هم که سکاندار قدرت می‌شود نوع دیگری به مسائل نگاه می‌کند، بنابراین‌ ترامپی که به کاخ سفید وارد می‌شود با‌ ترامپی که در کارزار انتخابات صحبت می‌کرد متفاوت خواهد بود.
پس اینکه پیش‌بینی می‌کنند ‌ترامپ در اجرای برجام سختگیری کند شما چنین تحلیلی ندارید؟
من فکر نمی‌کنم در میدان عمل جمهوریخواهان و تیم ‌ترامپ چنین مسیری را طی کنند.
یعنی عملگرایانه رفتار خواهند کرد؟
به نظرم عملگرایانه‌تر وارد شوند چون بالاخره آنها هم نگاه‌هایی به سیاست خارجی دارند. ‌ترامپی که صحبت از مذاکره و گفت‌وگو با روس‌ها می‌کند و معتقد است اوباما و دموکرات‌ها دنیا را به روسیه بخشیدند و باید این مساله با مذاکره پس گرفته شود، معتقدم هنگام ریاست‌جمهوری به لحاظ عملیاتی شرایط متفاوت باشد.
شما که معتقدید باید برای بازگشت به قبل برجام آماده شویم، با این تحلیلی که دارید‌ ترامپ از اوباما در قبال برجام بهتر رفتار خواهد کرد، بهتر نیست صبر کنیم ببینیم رئیس‌جمهور جدید آمریکا چه رویکردی را در قبال برجام پیش می‌گیرد؟
در حوزه دیپلماسی هر طرفی که دستش پرتر و آماده برای شرایط بعد باشد، برنده‌تر خواهد بود. مقام‌معظم‌رهبری شفاف اعلام کردند که ما برای هر حالتی آمادگی کامل داریم.
یعنی آمادگی هر نوع اجرای تدبیری را متناسب با رویکرد طرف مقابل داریم؟
بله، طرف‌های مقابل باید بدانند جمهوری اسلامی ایران آمادگی کامل برای نوع برخوردی که با برجام می‌خواهند داشته باشند دارد.
اینکه آقای دکتر صالحی، رئیس سازمان انرژی اتمی ‌اعلام کرد «آمادگی داریم ظرف مدت کوتاهی تولیدات هسته‌ای را به قبل از برجام برسانیم» در همین چارچوب قابل تحلیل است؟
دو بسته پیشنهادی آماده داریم. آمادگی کامل داریم درصورتی که طرف مقابل بخواهد اجرای برجام را متوقف کند به سرعت به حالت قبل برگردیم.
سال 92 تحریم و لغو تحریم موضوع انتخابات ریاست‌جمهوری شد. خود شما عضو ستاد انتخاباتی آقای سعید جلیلی بودید، آقای جلیلی بحث مقاومت را مطرح می‌کرد، آقای روحانی نگاه دیگری داشت و می‌گفت باید رفت با کدخدا صحبت کرد. به نظر شما سال 96 آقای روحانی دوقطبی گفتمانی خود را با رقیب همچنان در فضای سیاست خارجی دنبال خواهد کرد یا سراغ حوزه‌های دیگری می‌رود، مثلا در موضوع کنسرت دوقطبی فرهنگی ایجاد می‌کند یا با دفاع از آزادی فضای مجازی دو‌قطبی اجتماعی را به‌وجود می‌آورد؟
البته اعتقادی ندارم که در سال 92 آقای روحانی کار دو‌قطبی جامعه را مدیریت کرد چون اصلا آقای روحانی در فضای انتخابات نبود و کسی تصور نمی‌کرد که او رئیس‌جمهور شود. بالاخره مجموعه اصلاح‌طلبان، کارگزاران و مشارکتی‌ها همه اینها با هم به صحنه آمدند و آن دوقطبی جامعه را دنبال کردند با این گفتمان که باید سراغ کدخدا برویم و تفاهم کنیم تا مشکلات حل شود. در طول بعد از ریاست‌جمهوری نیز حل تمام مشکلات را به توافق هسته‌ای حواله می‌دادند می‌گفتند اشتغالزایی، آب آشامیدنی و سفره مردم هم به برجام ربط دارد. حالا دست‌شان خالی است چون برجام انجام شد ولی هیچ کدام از آن مشکلات حل نشد. البته ما خوشحال نیستیم که مشکلات حل نشده است اما معتقدیم این حواله‌دادن‌ها ‌بی‌ربط بود. یعنی رئیس‌جمهور نباید همه مشکلات را به برجام ربط می‌داد که بعد از مدتی بگوید نباید از برجام انتظار معجزه داشت. انتظار معجزه از برجام را خود دولت ایجاد کرد، بنابراین الان دست دولت خالی است. وعده اینکه ‌صدروزه مشکلات را حل می‌کنند هم که دیگر کارآمد نیست چون 10 تا 100 روز در اختیار داشتند و نتوانستند کاری انجام دهند و اینکه امیدواری به بیرون کشور باشد و آمریکایی‌ها و غربی‌ها می‌آیند مشکلات را حل می‌کنند‌ و سرمایه‌گذاری خارجی رونق می‌گیرد چنین اتفاقاتی هم رخ نخواهد داد چون آمریکایی‌ها نمی‌گذارند. 70 میلیارد دلار در مذاکرات با هیأت‌های اروپایی برای همکاری اقتصادی با ایران توافق شد اما یک دلارش امکان تحقق پیدا نکرد. معلوم بود چنین سرمایه‌گذاری‌هایی انجام نمی‌شود چون آمریکایی‌ها مانع‌تراشی می‌کردند و نمی‌خواستند ملت ایران از اجرای برجام انتفاعی را ببرند. حالا دولت چه باید بکند؟ معتقدم آقای روحانی و تیمش و جبهه‌ای که پشت او هستند از آقای هاشمی تا آقای عارف، اشتباه بزرگی کردند و این تلقی را در ملت ایجاد کردند که باید مشکلات با کمک آمریکایی‌ها و غرب حل شود. این اشتباه استراتژیک بود.
این اشتباه واقعا در تاریخ سیاسی بخشودنی نیست. حالا این اشتباه را که دیگر نمی‌توانند تکرار کنند - همچنان می‌خواهند چنین کاری را انجام دهند- چون مردم می‌دانند وعده‌هایی پوشالی بیش نیست. امروز آنها اشتباه بعدی را دارند مرتکب می‌شوند و آن پناه بردن به بحران‌های ساختگی است تا به این ترتیب جامعه را دو‌قطبی کنند. لغو سخنرانی یک فردی در یک شهری یکدفعه موضوع اول کشور می‌شود. با این رسانه‌های زنجیره‌ای و فضای مجازی هم دائم به آن می‌پردازند. رئیس‌جمهور وارد می‌شود و نامه می‌نویسد که گویا اتفاق عجیبی افتاده است حال آنکه سه مرتبه سخنرانی من لغو شد اما اتفاقی هم نیفتاد. خب مردم سوال می‌کنند چند میلیون جوان بیکارند چرا رئیس‌جمهور نامه نمی‌نویسد، بحران تعطیلی کارخانه‌هاست آقای رئیس‌جمهور یک سرفه هم نمی‌کند. این همه حوادث ناگوار و آسیب‌های اجتماعی رخ می‌دهد آقای رئیس‌جمهور یک نامه نمی‌نویسد. اصلا موضوع مردم ما کنسرت نیست، چند درصد مردم ما کنسرت می‌روند‌؟ آقای روحانی و دولت به این نوع بحران‌ها پناه می‌برد. در این شرایط است که شاهد بودیم 44 نفر از هموطنان ما در حادثه تصادف دو قطار جان خود را از دست دادند. وقتی جامعه را درگیر مسائل حاشیه‌ی می‌کنیم زندگی مردم فراموش می‌شود، ‌بی‌تفاوتی به وجود می‌آید، اهمال کاری صورت می‌گیرد و این اتفاقات هم می‌افتد. به نظر من پیمودن این مسیر هم اشتباهی بزرگتر از اشتباه قبل است. بهتر است واقعی و صادقانه برخورد کنیم، آنچه توانمان است، ارائه دهیم و در یک میدان واقعی رقابت کنیم.