مجلس، خردادماه قانون حفاظت از دستاوردهای هسته‌ای کشور را تصویب کرد که براساس آن کمیسیون امنیت ملی و سیاست‌خارجی مجلس مأموریت یافت تا با نظارت بر روند مذاکرات هر شش ماه گزارشی را به صحن علنی مجلس ارائه کند. اما روزی که آقای ظریف به صحن علنی آمد و درباره نحوه به نتیجه رسیدن مذاکرات و تدوین برجام توضیح داد، طرح پیشنهاد تشکیل کمیسیون ویژه بررسی برجام با امضای تعدادی از نمایندگان ارائه و همان زمان تصویب شد‌. بفرمایید تشکیل چنین کمیسیونی چه ضرورتی داشت و آیا موازی‌کاری با کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی نبود؟
خیر، دولت به قانون الزام به حفظ دستاوردها و حقوق هسته‌ای ملت ایران هیچ توجهی نکرد و ما در برجام برای اجرای پروتکل الحاقی یک کشور استثنا شدیم، ضمن آنکه لغو یکجای تحریم‌ها در برجام نیز محقق نشد. وقتی برنامه جامع اقدام مشترک تدوین شد دولت به مجلس لایحه نداد و در واقع مجلس از تمام مسائل برجام کنار ماند. نمی‌خواهم این رفتار دولت را در اجرای برجام تعبیر به دور زدن مجلس کنم بلکه می‌گویم توجهی نکرد به اینکه مجلس باید باید در جریان قرار بگیرد. همه حقوقدان‌ها معتقدند برجام معاهده‌ای سیاسی یا حقوقی تعهدآور برای ایران است. پس باید طبق تصریح قانون اساسی جمهوری اسلامی ‌به تصویب مجلس برسد اما دولت لایحه برجام را به مجلس نداد. دوستان گفتند حداقل کمیسیون ویژه‌ای برای رسیدگی به متن برجام و بررسی پیامدهایش تشکیل شود و عنوانش هم «کمیسیون ویژه بررسی برجام، پیامدها و دستاوردهای آن» شد‌، بنابراین دوستان پیشنهاد دادند و مجلس به این پیشنهاد رای داد. 15 عضو کمیسیون ویژه نیز واقعا با‌دقت انتخاب شدند. آقایان بروجردی، حقیقت‌پور، نقوی حسینی، کوثری، احمدی و منصوری آرانی از کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی، من و آقای کارخانه‌ای از کمیسیون انرژی، ابوترابی‌فرد و بذرپاش از هیات‌رئیسه مجلس، آقایان زاهدی و نبویان از کمیسیون آموزش و تحقیقات، آقای پزشکیان از کمیسیون بهداشت و درمان، آقای تاجگردون از کمیسیون برنامه و بودجه و محاسبات مجلس بودند. آقای دکتر زاکانی نیز شخصیتی شناخته شده و جامع‌الاطراف هستند که با نظر اکثریت به‌عنوان رئیس کمیسیون انتخاب شدند. به نظر من ترکیب خیلی خوبی در کمیسیون ویژه گرد هم آمدند.
قبل از آنکه وارد بررسی عملکرد کمیسیون ویژه بررسی برجام شویم بفرمایید که چرا از همان ابتدای تشکیل کمیسیون یک دوقطبی در آن شکل گرفت؟ به نظر می‌رسد همان زمان فراکسیون رهروان احساس می‌کرد چون اکثریت مجلس را دارد رئیس کمیسیون ویژه هم باید از این فراکسیون باشد اما آقای زاکانی رئیس کمیسیون شد. بعد از همین اتفاق آغاز بازخوردهای منفی بود و مصاحبه‌های تندی انجام شد که کمیسیون ویژه دست افراطی‌های مخالف و منتقد برجام افتاده است و‌ بنابراین نتیجه گزارشی هم که می‌دهد مشخص است؟
طرح این مباحث نوعی غیر‌دموکراتیک و غیر‌مسئولانه برخورد کردن با مسائل است. به هر جهت مجلس رای به تشکیل چنین کمیسیونی داد.
قبول دارید از همان‌جا دوقطبی در کمیسیون شروع شد؟
به نظر من آنهایی تندرو هستند که حاضر نیستند به قواعد بازی تن دهند و به این قضایا دامن زدند که بعدا دوقطبی در کمیسیون ویژه شکل گرفت اما عناصر و علت‌هایش را باید دقیقا بررسی کنیم. مجلس رای عضویت به پانزده نفر در کمیسیون ویژه داد، دو فراکسیون ائتلاف کردند و یک لیست پانزده نفره دادند. یکی از اعضای فراکسیون رهروان ولایت یعنی دکتر جهانگیرزاده رای نیاورد و جای او آقای وحید احمدی از بیرون ائتلاف اولیه رای آورد، بعد پانزده عضو برای تعیین ریاست کمیسیون ویژه رای گیری کردند و آقای زاکانی رای آورد. رقیب او هم آقای احمدی بود. روال کار در همه کمیسیون‌های مجلس همین طور است و اتفاق جدیدی رخ نداد. اگر قواعد ساده کار جمعی یعنی رای‌گیری را نپذیریم و شروع به مقابله کنیم که هیچ کاری شکل نمی‌گیرد. اما اینکه اختلافات از کجا رشد پیدا کرد؟ مرحله اول کمیسیون آیین‌نامه‌ای را تصویب و برنامه خود را برای یک ماه تا 9 مهر تنظیم کرد. براساس آیین‌نامه قرار گذاشتیم ‌نظرات و دیدگاه‌های موافق و مخالف برجام را بشنویم، از این رو اول آقای عراقچی به سوال‌های ما پاسخ داد آقایان بعیدی‌نژاد و تخت روانچی هم آمدند و مشروح نشست کمیسیون با آنها نیز از تلویزیون پخش شد، بعد آقای جلیلی و تیم سابق مذاکره‌کننده هسته‌ای به کمیسیون ویژه آمدند. چون شنیده بودیم آقای جلیلی و تیم سابق مخالف برجامند و در شورای عالی امنیت ملی در شش جلسه مطالب‌شان را بیان کردند، گفتیم همان مباحث را برای ما هم بیان کنند. کجای این کار ایراد داشت؟ عده‌ای اینجا مخالف بودند. به‌خصوص با پخش تلویزیونی جلسه مخالفت کردند چون فکر می‌کردند این وجهه برجام را تضعیف می‌کند، حال آنکه این حرف درستی نبود. مردم باید در جریان همه مباحث موافق و مخالف برجام قرار می‌گرفتند. ضمن آنکه رهبر معظم انقلاب فرمودند؛ «مجلس نباید از بررسی برجام کنار بماند و باید برجام به‌طور دقیق بررسی شود.» مرحله بعد بررسی برجام در داخل کمیسیون با لحاظ دیدگاه‌های موافقان و مخالفان بود، سوالاتی هم برای وزارت امور خارجه و سازمان انرژی اتمی‌فرستاده شد. البته وزارت‌خارجه زیاد به سئوالات ارسالی اهمیت نداد اما سازمان انرژی اتمی‌‌ به همه سوالات‌ ارسالی دقیق پاسخ گفت. دو بازدید هم از نطنز، فردو و خنداب داشتیم. اکثریت نمایندگان آمدند. البته یکی، دو نفر از اعضا هم بودند که کلا جسته و گریخته در جلسات کمیسیون ویژه شرکت می‌کردند. طبق آیین‌نامه برای خودمان یک خط مشی تعریف کردیم و گفتیم ما الزامات متن برجام را بررسی می‌کنیم که درباره این موضوع به اختلاف سلیقه خوردیم. عده‌ای معتقد بودند که خارج از متن را هم باید دید یعنی زمان قبل و بعد از اجرای برجام و عملکرد تیم سابق مذاکره‌کننده و تیم مذاکره‌کننده فعلی بررسی و مشخص شود که هر کدام چه کار کردند. به نظر من هر کسی این کار را کند اشتباه است چون در یک زنجیره 12‌ساله از مذاکرات چنین متنی به‌دست آمد، بنابراین هر دوره از مذاکرات متقضیات خود را داشت که به تعهدنامه یا معاهده‌ای نینجامید اما حالا تعهدنامه یا معاهده یا هر عنوان دیگری به دست آمد که برای کشور تعهداتی را ایجاد می‌کند. در مجموع این گزینه که خارج از متن برجام هم بررسی شود مورد موافقت اکثریت اعضای کمیسیون قرار نگرفت. در سایر کمیسیون‌های مجلس هم همین طور است. وقتی عده‌ای موافق و عده‌ای مخالف یک موضوع هستند رای گیری می‌کنند ما نیز بعضی جاها به تفاهم می‌رسیدیم و در بعضی جاها نیز به تفاهم نمی‌رسیدیم. خب باید در موارد اختلافی چه کار می‌کردیم؟ باید رای می‌گرفتیم به همین ترتیب بر‌حسب اتفاق کسانی که مخالف تمرکز بر الزامات متن برجام بودند در موضع اقلیت قرار گرفتند حالا این خیلی بد است که هر وقت مساله مورد قبول ما نبود اصل قضیه را زیر سوال ببریم اما متا‌سفانه این اتفاقی است که افتاد. در فتنه هم همین شد وقتی نتیجه انتخابات مغایر نظر عده‌ای بود که به کس دیگری رای دادند آنها اصل انتخابات را زیر سوال بردند و گفتند تقلب شده است. پس نخستین اختلاف‌ میان اعضای کمیسیون در نوع بررسی برجام بود، پخش جلسات از تلویزیون اختلاف دوم بود. گروه مخالف اول معتقد بودند گزینشی پخش می‌شود وقتی همه جلسات پخش شد گفتند چرا همه‌اش پخش می‌شود؟ خیلی جالب است. دوربین شبکه خبر می‌آمد ضبط می‌کرد و می‌رفت با چند ساعت تاخیر پخش می‌کرد کار آنها هم به کسی از اعضای کمیسیون ربط نداشت که فکر می‌کردند این کار هماهنگی شده است. تیم آقای دکتر جلیلی هم که آمدند و کار منسجمی‌ارائه دادند - البته شاید وقت بیشتری داشتند و برنامه‌شان را دقیق‌تر تنظیم کردند - درباره بند بند برجام وقتی می‌خواستند توضیح دهند دوستان مخالف می‌پرسیدند زمان شما چطور بوده است؟ حالا فرض کنیم یک طوری بوده است؟ اعضای تیم آقای جلیلی داشتند اصل متن برجام را ارزیابی می‌کردند و می‌گفتند این بند این نتایج را دارد اما بعضی‌ها مقابله و بعضی آقایان هم مباحث آنها را رد می‌کردند، در همین گزارش نهایی هم بعضی ادعاهایی که تیم آقای جلیلی مطرح کردند اما رد شد نیامد اما بعضی ادعاها را هم نمی‌شد رد کرد. متن برجام جملات ایهام‌دار و مفاهیم مبهم زیاد دارد. آنجاهایی که مبهم بود و ایهام داشت اصل را بر تفسیر تیم مذاکره‌کننده گذاشتیم اما جایی که متن شفاف است دیگر جای بحث نیست. مثلا لغو، تعلیق و توقف سه لغت متفاوت از یکدیگرند. در واقع یک خطوط قرمزی داشتیم که متن برجام را با خطوط قرمز می‌سنجیدیم. یکی از خطوط قرمز آن بود که تحریم‌ها باید لغو شود اگر لغو نشود ما هم باید متناظر عمل کنیم. در فردو، نطنز و خنداب اراک همین رویکرد ‌باید دنبال شود یعنی نمی‌شود ‌ما کاملا فعالیت‌هایمان را در آنجا لغو کنیم اما آنها تعلیق کنند. متن برجام را دقیق بررسی کردیم که چه مقدار تحریم‌ها لغو، چه مقدار تعلیق و چه مقدار متوقف می‌شود. سه لغت انگلیسی با معناهای متفاوت در متن برجام وجود داشت البته همانطور که گفتم بعضی جاها اختلاف بود و متن ایهام داشت مبنا‌ را بر حرف تیم مذاکره‌کننده قرار دادیم و نگذاشتیم که حرف‌های آمریکایی‌ها اصل قرار گیرد اما بعضی جاها دیگر متن شفاف است، این رویکرد را دوستان نمی‌پسندیدند حالا ما چه کنیم. من در کمیته تخصصی بودم .در متن گزارش کمیسیون هم آمد اینکه در برجام فردو به‌عنوان یک مرکز پدافندی شناخته شده مثبت ارزیابی و از تلاش دوستان هم تقدیر شد. حالا اینکه بگوییم آنجا مرکز فیزیک هسته‌ای با آبشار 165 سانتیریفیوژی برای ایزوتوپ‌های باردار است یکسری حرف‌های کلی زدن است. چی بگوییم؟ بگوییم این مثبت و آن هم مثبت است؟ اینکه خوب نیست. درباره خنداب گفتیم اینکه رهبر معظم انقلاب گفتند آب سنگین بماند یک تصمیم سیاسی است نه فنی و اقتصادی، از آب سنگین ماندن اراک هم تقدیر کردیم اما نمی‌توان گفت آب سنگین اراک از نظر فنی بهتر شده و ارتقا پیدا کرده است. بله آب سنگین حفظ شد چون رهبری فرمودند؛ آب سنگین باید بماند. در متن گزارش هم این نکته را آوردیم. در مجموع کار ‌بی‌امان و طاقت‌فرسایی در کمیسیون ویژه انجام شد دوستان نشستند مباحث را گوش دادند، پیاده کردند و دوباره گوش دادند. اعضای کمیسیون وقتی جمع می‌شدند روی بعضی مباحث اتفاق نظر داشتند مثلا در مسائل دفاعی و امنیتی نگاه‌ها خیلی به هم نزدیک بود و با‌‌لطبع عبور می‌کردیم در بعضی جاها نیز خیلی اختلاف بود. خب در این شرایط رای می‌گرفتیم، باید همین جا تشکر کنم از آقای احمدی به‌عنوان رئیس کمیته حقوقی نظرات بسیار ویژه‌ای داشت که بعضی از نظرات او پذیرفته شد و بعضی هم پذیرفته نشد چون بنا نبود و نمی‌شد که همه نظرات پذیرفته شود. درباره دیدگاه‌های سایر کمیته‌ها نیز همین طور عمل شد.
نظر شما درباره بیانیه پنج نفر از اعضای کمیسیون ویژه چیست؟
واقعا عجیب و جالب بود که پنج نفر از اعضا گفتند گزارش کمیسیون ویژه برجام سیاسی است، این کمال بی‌انصافی است. در کمیسیون برجام چند نفر بودند که می‌گفتند مطلقا باید برجام را رد کرد اما ما می‌گفتیم که باید مشروط تایید کنیم و راه‌ها و منافذی که تیم مذاکره‌کننده تحت فشار یا هر دلیل دیگری قبول کرد نپذیریم. حتی دولت خودش در بیانیه‌ای گفت مسائل موشکی و معاملات سلاح‌های متعارف نظامی را نمی‌پذیرد. نگاه آن بود که اجرای برجام را در قالب طرحی مشروط کنیم.
یعنی اینکه اول ابهامات برطرف و بعد برجام اجرا شود؟
خیر، اساسا دولت برای برجام به مجلس لایحه نداد، ما نیز نگفتیم برجام را تا‌ئید یا رد می‌کنیم بلکه اعلام کردیم در قالب طرحی اجرای برجام مشروط به رفع منافذ یا مواردی شود که ممکن است از آن ناحیه امنیت ملی ما به لطمه بخورد. در واقع گفتیم تصمیم در اختیار دولت است که برجام عمل شود اما برای اجرای آن باید نکاتی را مدنظر قرار دهد مثلا اینکه محدودیت در حوزه موشکی و معاملات سلاح‌های متعارف را نپذیرد، اگر آمریکا تهدید عملی یا تحریم جدید اعمال کرد اجرای برجام متوقف شود و سوم اینکه پی‌ام‌دی و نظارت‌های استثنایی باید حذف شود. الان در طرح یک فوریتی مطالب دیگری هم اضافه شد که فکر می‌کنم وجود آنها ضروری نیست و حتی مساله را هم مشوه می‌کند. به‌نظرم کمیسیون ویژه برجام پیشنهاداتی داد که باید آن پیشنهادات محتوای این طرح می‌شد چون کار خیلی شسته و رفته و دقیقی انجام شد، انصاف باید داشت. دوستان از کمیسیون برجام زحمت فوق‌العاده کشیدند بر بند بند برجام و قطعنامه وارد و مسلط شدند. برخی حتی بیشتر از خود تیم مذاکره کننده بر برجام و قطعنامه تسلط پیدا کردند که نتیجه هم همین گزارشی بود که در صحن قرائت شد. حالا بعضی اعضا گزارش مطلوب‌شان نبود، صد درصد هم نمی‌شد نظر آنها را تأمین کرد اما انصاف و اخلاقی نبود که بیایند علیه گزارش کمیسیون ویژه بیانیه دهند. این کار دموکراتیک نیست که بروند چیز دیگری را بیان کنند چون همان روالی که هیات‌رئیسه مجلس و در سایر کمیسیون‌ها انجام می‌شود کمیسیون ویژه عمل کرد. بعضی وقت‌ها اتفاق نظر و بعضی وقت‌ها اختلاف نظر پیش می‌آید. در زمان اختلاف موضوع به رای گذاشته و براساس نظر اکثریت عمل می‌شود حالا مثلا اگر این گزارش مطلوب امضاکنندگان بیانیه می‌شد حتما سیاسی نبود. دکتر زاکانی مدیریت واقعا منصفانه و منسجمی‌‌داشت به‌هر‌حال از جناح‌ها و طیف‌های مختلف در کمیسیون بودند. آقای نبویان شاید مسلط‌ترین فرد به متن برجام و قطعنامه بود ،رای خودش را هم داشت و واقعا گزارش کمیسیون مطلوب او هم نبود ولی نیامد بیرون علیه گزارش کمیسیون صحبت کند. بعضی جاها نظراتش پذیرفته شد و بعضی جاها پذیرفته نشد. بنابراین بیانیه دادن و ‌انجام چنین کارهایی به مصلحت کشور نیست. ما حتی آنجاهایی که دولت می‌گفت یک قرارداد نانوشته با آژانس دارد و توافقنامه امضا کرده به نظرات مسئولان انرژی اتمی‌خودمان اعتماد کردیم. براساس متن ما تا سال دهم هیچ اقدامی‌نمی‌توانیم بکنیم از سال دهم به بعد غنی‌سازی را شروع می‌کنیم، کلمه‌ای دارد که سالانه 200 سانتیرفیوژ IR6 و IR8 می‌توانیم داشته باشیم اما آقای صالحی گفت در برنامه درازمدت‌مان این را به هم می‌زنیم و هرچقدر بخواهیم با هر غنایی از سال پانزدهم می‌توانیم غنی‌سازی کنیم. ما این را آوردیم حال آنکه متن برجام خلاف این است یا حداقل تناقض دارد.
پس در کل می‌فرمایید که یک کار جمعی در کمیسیون ویژه انجام شد؟
معلوم است، روز آخر هم همه متن را برای 10 نفر یعنی 2 سوم اعضا خواندیم و رای گرفتیم. اگر آمار حضور و غیاب اعضا در جلسات کمیسیون مطالعه شود، آقای تاجگردون به‌طور متناوب در جلسات حضور پیدا می‌کرد اما او به همراه آقایان پزشکیان و منصوری‌آرانی روز آخر قهر کردند چون می‌گفتند این گزارش ‌بیرون مجلس تهیه شده است.
واقعا تیم جلیلی گزارش را تهیه کرده است؟ چون طبق بیانیه پنج عضو معترض کمیسیون ویژه گویا آقای زاکانی اعلام کرده که متن گزارش نهایی در خارج از مجلس تدوین شده است؟ آیا این طور بود؟
اصلا چنین چیزی نبود. آنها باید بین خود و خدا جوابگو باشند. آقای زاکانی ‌دو‌نفر کمک داشت؛ یکی از اصل نود و دیگری از بیرون به او کمک می‌کردند. شب تا دیر‌وقت آنها مشغول تنظیم گزارش بودند، بنابراین خود او نظارت داشت. خودم دیدم چندین شب تا نیمه‌های شب بیدار بود. مطلب مهمتر این است که به‌هر‌حال این متن در کمیسیون بند به بند خوانده می‌شد، این بهانه‌هایی است که بوی خوبی از آن استشمام نمی‌شود. از ‌دو‌نفر از آقایان هیچ انتظاری نداشتیم و نداریم چون گذشته و حالشان مشخص است.
چه کسانی؟
نیاز نیست نام ببرم ولی اینکه بگویند برون‌داد کمیسیون مطلوب ‌ما نیست بعد جر بزنند مثل اتفاقی است که در فتنه 88 افتاد. این رفتار از آقایان بروجردی و حقیقت‌پور بسیار جای تامل دارد.
نظر شما درباره اینکه طرح یک فوریتی اقدام متناسب و متقابل دولت ایران در اجرای برجام به کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس ارجا شد، چیست؟
40 روز کمیسیون برجام در حال بررسی متن برنامه جامع اقدام مشترک بود. شش نفر از اعضای کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی در این کمیسیون حضور داشتند. اعضای کمیسیون ویژه بر متن برجام مسلط ‌بودند، بنابراین منطق حکم می‌کند که این طرح باید به کمیسیون برجام ارجاع می‌شد اما به کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس رفت و یک روز پس از آنکه طرح یک فوریتی به کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس ارجاع شد، کلیاتش در این کمیسیون به تصویب رسید.
اما آقای فرهنگی که در هیات‌رئیسه همه او را یک عضو 50-50 می‌دانند در برنامه شبکه خبر گفت که به دلیل قطب‌بندی ایجاد‌شده در کمیسیون برجام هیات‌رئیسه‌ ترجیح داد که طرح یک فوریتی به کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس ارجاع شود‌.
او یک استدلالی بیان کرد که واقعا خنده‌آور بود، یعنی کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس دو‌قطبی نیست؟ اما نکته این اینجاست که دوقطبی‌ای خوب است که دست خودمان باشد. در خود هیات‌رئیسه اینکه طرح به کمیسیون برجام یا کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس برود، بحث دو‌قطبی شد. یقین دارم و خبر دارم عده‌ای می‌گفتند باید به کمیسیون ویژه برجام برود و عده‌ای می‌گفتند باید به کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس برود. حالا کسانی که نظرشان در اقلیت قرار گرفت درست است که بروند بیانیه بدهند که خیانت شد و جناحی برخورد شد‌؟ واقعا بوی سیاسی‌کاری از آن استشمام می‌شود چون کمیسیون برجام دوقطبی شده پس به کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس ارجاع شود؟ اکثر بندهای موجود در طرح یک فوریتی مورد توافق همه اعضای کمیسیون ویژه برجام است، بنابراین نباید اصول را زیر پا گذاشت. همین مسائل باعث می‌شود که اتحاد بین دو فراکسیون زیر سوال برود.
شما موافق این طرح یک فوریتی بودید که براساس این طرح همه اختیار نظارت‌ها و تصمیم‌گیری‌ها درباره اجرای برجام به شورای عالی امنیت ملی سپرده شود؟
من مخالف این طرح هستم. به نظر می‌رسد این طرح باید دو اصل اساسی داشته باشد. دفاع از مقاومت در منطقه هیچ قید و شرطی نباید داشته باشد. اگر فروش سلاح‌های متعارف با اجازه شورای امنیت باشد یعنی فاتحه کمک به جبهه مقاومت را باید خواند چون در این پنج سال داعش و النصره رشد کرده و منطقه را بیچاره می‌کنند. دولت هم به درستی نپذیرفت و ما هم نپذیرفتیم. باید اعلام کنیم اگر آمریکا تحریم جدیدی یا تهدیدی عملی را در دستورکار قرار داد اجرای برجام متوقف شود. پی‌ام دی بسیار مهم است. به دلایل واهی آژانس بین‌المللی انرژی اتمی‌که در دست همین قدرت‌هاست نباید بتواند بهانه‌گیری کرده و به اسم راستی‌آزمایی گزارش‌های مخدوش علیه ما بدهد. نظارت‌های استثنایی از هیچ مرکز نظامی و هیچ دانشمند ما پذیرفته نیست چون آژانس سابقه بسیار بدی دارد. این مسائل‌ بین‌ بند‌های طرح پیشنهادی است اما تو در تو شده و گاهی در چارچوب نظر شورای عالی امنیت‌ملی آمده است‌. اینکه پولی که به دست می‌آید در راستای اقتصاد مقاومتی هزینه شود آن هم ربطی به برجام ندارد. در واقع طرح یک فوریتی یک ملغمه‌ای است تا سر و صدایی درست کنیم که اثرش کم شود که البته کار خوبی نیست.
شما انتظار داشتید ‌چنین طرحی بعد از ارائه گزارش مطرح شود؟
بله، حتما ذیل خود پیشنهادات گزارشمان پیشنهاداتی داشتیم که یک طرح دو فوریتی متضمن این نکات باشد؛ نکات هم در طرح یک فوریتی است. دوستان ما هم در زمان تدوین طرح بودند. سه نفر از این فراکسیون و سه نفر از آن فراکسیون حضور داشتند. البته چون آقای زاکانی فرصت نداشت کمتر به جلسات رفته بود اما آقایان بذرپاش و زارعی از طرف فراکسیون اصولگرایان و آقای جلالی و بروجردی و حقیقت‌پور از طرف فراکسیون رهروان در حضور آقای لاریجانی بر سر این طرح به تفاهم رسیده بودند ولی من نظر شخصی‌ام را می‌گویم که با وجود برخی بندها در طرح موافق نیستم، هرچند من این طرح را امضا کردم و به آن هم رای دادم چون قائل به کار جمعی هستم اما اگر دست خودم بود می‌گفتم طرح باید شسته و رفته و دقیق درباره اجرای برجام باشد. عده‌ای اصرار داشتند که خیلی زود و کوتاه گزارش کمیسیون ویژه بررسی برجام نهایی شود، ما می‌گفتیم که فرصت تا 26 مهر وجود دارد اما آنها می‌گفتند: «زمان از دست می‌رود و توپ در زمین مجلس است، 26 مهر برای وقتی بود که کنگره می‌خواست برجام را رد کند و قرار بود اوباما نظر کنگره را وتو کند اما حالا که این اتفاق نیفتاده باید زودتر کمیسیون ویژه گزارش خود را بدهد.» به نظرم این موضع دوستان منطقی نبود چون به ما ربطی ندارد که آمریکا جور دیگری عمل کرده است. جالب است خانم موگرینی اعلام می‌کند که ما منتظر نظر مجلس ایران هستیم اما دوستان ما از اهرم مجلس هم برای فشار به دشمن استفاده نمی‌کنند. این خیلی باعث تأسف است. در مجموع این طرح به فوریت در کمیسیون امنیت ملی مطرح شد. بعضی بودند و بعضی نبودند و کلیاتش را رای گرفتند و تصویب شد. گویا این طرح را به همه کمیسیون‌ها نیز دادند.
فکر می‌کنید کار کمیسیون برجام در مجلس تمام است؟
پیشنهاد اولیه ما این بود که باید کمیسیونی در مجلس مسئول نظارت بر اجرای برجام باشد حالا فرق نمی‌کند کدام کمیسیون. تقاضای رهبری معظم هم همین بود که مجلس از بررسی برجام کنار نماند. منطق هم این را حکم می‌کند چون سابقه پیمان‌شکنی طرف‌های مقابل وجود دارد. در اجرای همین توافق ژنو واقعا 1+5 به تعهداتش عمل کرد. بر همین اساس معتقدم هر وقت آنها فرصت کنند و قدرت و زور داشته باشند پیمان‌شکنی می‌کنند و بر این پیمان‌شکنی خود نیز یک آب و رنگ قانونی می‌زنند تا نزد جهان توجیه‌پذیر شود، بنابراین چه کمیسیون برجام و چه کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی از مجلس باید اجرای برجام را رصد کند.
نظر شما درباره طرح پایداری‌ها که حمید رسایی می‌گفت باید براساس آن اجرای برجام تا رفع ایراداتش مسکوت بماند چیست؟
خیر، موافق این طرح نبودم‌. این عده می‌گفتند باید نظرشان در مجلس ثبت و درباره آن رای گیری می‌شد اما هیات‌رئیسه طرح‌شان را تحویل نگرفته است. من با این کار موافق نبودم. خیلی روشن است من وارد کمیسیونی شدم که آنجا قراری با هم گذاشتیم؛ نمی‌شود افراد تا دیدند منویات‌شان جلو نمی‌رود انشعاب بزنند. به هر حال تقریبا همه بر اجرای مشروط برجام تفاهم کردیم. جمله‌اش نیز در متن گزارش این‌طور شد که چون دولت لایحه نداد ما برجام را نه رد و نه تایید می‌کنیم و اختیار را به دولت می‌دهیم تا اگر می‌خواهد داوطلبانه اجرا کند اما باید این نکات را رعایت کند. روی این متن توافق کرده بودیم حالا مطلوب من نیست نباشد، وقتی یک جمعی توافق می‌کند باید به نظر جمع پایبندی نشان داد.
درباره 165 نکته مثبت برجام که در بیانیه پنج عضو معترض آمده بود، نظرتان چیست؟
(خنده) ما تا آنجا که به ذهن‌مان نکته مثبت آمد در گزارش آوردیم اما 165 مورد خیلی است. ممکن است نکات ریز و درشت باشد. دوستان می‌گویند اگر آن مقدار از تحریم لغو می‌شود مثبت است و ریز موارد هم در حوزه هواپیمایی، کشتیرانی، پتروشیمی، خرید و فروش طلا و غیره است.
مأموریت کمیسیون برجام تمام شد؟ آقای نقوی‌حسینی، سخنگوی کمیسیون گفته بود گزارش هزار صفحه‌ای در آینده آماده می‌شود.
در یک محدوده زمانی مجبور بودیم یک گزارش بدهیم و یک گزارش مفصل‌تر هم می‌شود داد که شامل مباحث پیاده شده، اسناد دریافتی و نظرات مستوفی همه کمیته‌ها منهای اینکه در کمیسیون برجام رای مثبت آورد یا خیر است. همه را به گزارش نهایی ضمیمه کنیم و در اختیار مسئولان قرار دهیم یا به‌عنوان یک سند باقی بماند اما اینکه کمیسیون برجام بماند یا نماند بستگی به رویکرد هیات‌رئیسه دارد.
به نظر شما نظر هیات‌رئیسه چیست؟
وقتی در بررسی طرح یک فوریتی کمیسیون اصلی، کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی کمیسیون اصلی می‌شود و سایر کمیسیون‌ها نیز طرح را دریافت می‌کنند اما به کمیسیون برجام به‌عنوان کمیسیون فرعی هم این طرح ارجاع نشد، این اتفاق تعجب‌آور و یک مقداری خنده‌دار است آن هم به این دلیل که در کمیسیون ویژه بررسی برجام فضا دوقطبی است اما فضای کدام کمیسیون مجلس دوقطبی نیست‌؟
شاید نظر هیات‌رئیسه این است که مباحث به جای پیگیری کارشناسی و تخصصی، سیاسی شده بود؟
کجایش سیاسی شده بود؟ یعنی کدام دوقطبی ایجاد شده بود. آقای ابوترابی و بروجردی و حقیقت‌پور جز‌و کدام یک از این دو‌قطبی بودند‌؟
اما همان آقایان حقیقت‌‌پور و بروجردی جزو امضاکنندگان بیانیه پنج نفره بودند؟
نظرشان این طور بود، البته ما به آن پنج نفر که اعتراض جدی داریم اما اینکه گفتند در کمیسیون برجام قطب‌بندی شده، باید بگوییم نظرات و آرا متفاوت شده بود. من، آقایان زاکانی، کارخانه، زاهدی و احمدی جز‌و کدام قطب هستیم‌؟ می‌گفتند آنجا در اختیار پایداری است، از پایداری که فقط آقای نبویان در کمیسیون برجام بود، بنابراین این حرف‌ها عوامفریبی است، به نظرم می‌رسد در حوزه سیاسی و فنی از متوسط کمیسیون‌ها مطلع‌تر بودیم که کم‌اطلاع‌تر نبودیم. آقای کوثری با ناراحتی از برخی از پنج نفر پرسید «اگر گزارش کمیسیون مطلوب شما بود بعد سیاسی‌کاری نبود‌؟ آن زمان خیلی عالی و منصفانه بود حتما.» این روش که درباره مسائل اختلافی رای‌گیری شود، هر روز در صحن مجلس و کمیسیون‌های تخصصی انجام می‌شود اما انجام این کار از طرف بعضی بی‌تجربگی، از طرف بعضی فتنه‌انگیزی و از طرف بعضی - منظورم‌ آقای بروجردی است - تعجب‌آور بود.
اینکه تاجگردون منتقدان برجام را مقابل مردم قرار داد و در نطقش گفت: «تعارف نکنید، برجام را رد کنید تا مردم تکلیف‌شان را با شما بدانند» نظرتان چیست؟
از این شعارهای سیاسی همه جا می‌دهند. اگر قرار باشد رعایت این حرف‌ها را بکنیم که همه زندگی‌مان را باید تعطیل کنیم و به آنها جواب دهیم. خط سیاسی، رفتار و سابقه آقای تاجگردون مشخص است. همه آزادند پشت تریبون در نطق پنج یا هفت دقیقه‌ای نظرات‌شان را اعلام کنند که جای خودش هم محترم است. اگر بنا شد خدا را فراموش کنیم و بعد سراغ مردم را بگیریم، مگر مردم نمی‌فهمند همین دوستان گلایه داشتند چرا مباحث از تلویزیون پخش می‌شود، مردم محترمند و باید بدانند چرا این‌قدر ناراحتند از اینکه تلویزیون مذاکرات را پخش می‌کرد. آقای تاجگردون به‌شدت اعتراض می‌کرد؛ اول گفت گزینشی است وقتی تلویزیون ‌بی‌کم و کاست نشان داد بعد گفت چرا پخش می‌شود. بالاخره کدام قسمت از حرف آقایان را قبول کنیم؟ اگر گزارش مطلوب آقایان بود حتما منصفانه و غیر‌سیاسی توصیف می‌شد. طرح این نوع مباحث اساسا به صلاح کشور نیست.