طرح «اقدام متناسب دولت در اجرای برجام» چه بود و چرا با دو‌فوریتی بودن آن مخالفت شد؟
سه رویکرد بیشتر نمی‌توانستیم در قبال برجام داشته باشیم؛ یا باید آن را رد یا قبول یا با ملاحظاتی می‌پذیرفتیم. براساس نظر قاطبه اعضا کمیسیون ویژه تصمیم گرفت براساس مدل سوم عمل کند یعنی اعلام دارد دولت مختار به اجرای برجام است اما برای اجرا باید یکسری ملاحظات را در نظر گیرد. چون برجام یکسری نقاط ضعف دارد و با وجود این نقاط ضعف نمی‌توان به دولت گفت که برجام را اجرا کند. بگذریم که دولت هم ‌بی‌وفایی کرد و لایحه‌ای در این موضوع به مجلس ارائه نداد.اگر این کار می‌شد کار ما راحت بود. از همان ابتدای تشکیل کمیسیون ویژه بررسی برجام رویکرد این بود نقاطی که بنا به نظر رهبر‌معظم‌انقلاب نقطه نفوذ بود یا به نظر ما نقطه ضعف محسوب می‌شد شناسایی و مقید شوند. بر همین اساس پیش‌نویس طرحی آماده و خدمت مسئولان و مقامات ارشد نظام ارائه شد تا قانونی که می‌خواهد به تصویب برسد متناسب و همخوان با تصمیم نظام باشد. نهایتا دفتر حضرت آقا فرموده بودند؛ «طرحی که آوردید با شورای عالی امنیت ملی هم مشاوره شود.» به همین دلیل آقای زاکانی و آقای جلالی به شورای عالی امنیت ملی رفتند و نظرات آنها را نیز گرفتند. طرح اولیه نتیجه این هماهنگی بود. سپس قرار شد از هر فراکسیون سه نفر به عضویت کمیته تدوین طرح نهایی درآیند تا طرح اولیه مقداری چکش‌کاری شود. از فراکسیون اصولگرایان آقایان زارعی، زاکانی و بذرپاش معرفی شدند که البته آقای توکلی هم آمد.
از طرف فراکسیون رهروان ولایت نیز من و آقایان جلالی و بروجردی بودیم. نشستیم و طرح را به حالت نهایی درآوردیم. اتفاقا نقطه نظری که دوستان داشتند اعمال شد. خوب است که پیش‌نویس طرح را داریم. در پیش‌نویس طرح عبارت «به دولت اجازه داده می‌شود» آمده بود که با پیشنهاد دکتر علی‌اصغر زارعی، عضو جبهه پایداری عبارت «به دولت اجازه داده می‌شود»، به عبارت «دولت اگر می‌خواهد برجام را اجرا کند باید الزامات زیر را رعایت کند» تغییر کرد. او پیشنهادهای دیگری هم داشت. یک پیشنهاد خوب آقای زارعی که درج شد و طرح را تکمیل‌تر کرد این بود که «برنامه دولت طوری تنظیم شود که اگر طرف مقابل به تعهداتش عمل نکرد ایران ظرف 3-2 سال به 190 هزار سو سانتریفیوژ برسد.» البته نظر ما رسیدن به 254 هزار سو سانتریفیوژ بود اما آقای زارعی گفت «نه، 190 هزار سو سانتریفیوژ و همین نظر هم درج شد.» جلسات تدوین طرح خیلی فشرده برگزار شد. حتی عید غدیر نیز روی این طرح کار کردیم تا نهایی شد. قبلا تعدادی امضا برای دو فوریت طرح گرفته بودیم. به دوستان هم گفتیم امضا کنند تا نشانه وفاق میان دو فراکسیون باشد اما آنها گفتند «بگذارید گزارش کمیسیون ویژه برجام در صحن علنی خوانده شود بعد امضا می‌کنیم»؛ یعنی نگران بودند گزارش خوانده نشود.
پایداری‌ها این را مطرح کردند؟
بله، با‌‌وجودی که ما تا ساعت 11 شب در کمیسیون ویژه بررسی برجام بودیم و تلاش داشتیم تا کمک کنیم گزارش نهایی شود و با وجودی که گزارش تدوینی آن چیزی نبود که حاصل بحث و صحبت‌های اعضا در کمیسیون باشد و بالاخره ساعت 11 و نیم گزارش آماده و برای تایپ و خوانده شدن در صحن ارسال شد پایداری‌ها و نمایندگان همسو با آنها این مساله را مطرح کردند تا اینجا مشکلی نبود.
یعنی شما همان شب آخر در کمیسیون اعلام کردید که این گزارش آن چیزی نیست که مورد توافق بود؟
از اول تشکیل کمیسیون ویژه گفتیم و همه توافق کردیم که گزارش نهایی باید یک مقدمه و 5 فصل فنی - هسته‌ای، سیاسی، اقتصادی، امنیتی - دفاعی و حقوقی داشته باشد و این فصول از دل گزارش کمیته‌ها بیرون بیاید. در واقع گزارش نهایی کمیسیون ویژه باید کمیته‌محور می‌بود اما این طور نشد. نظر دو کمیته را بیشتر نخواندند همان‌هایی هم که خوانده شد با ادبیات دیگری در متن گزارش نهایی آمد. گزارش سه کمیته دیگر را هم که اصلا نخواندند پس چطور به چنین جمع‌بندی رسیدند و این گزارش از کجا آمد؟ آقای تاجگردون، رئیس کمیته اقتصادی قهر کرد و گفت: «من روی گزارشم کار کردم شما گزارش را از من نگرفته و نخوانده، رفتید و خودتان گزارش نوشتید؟» درباره کمیته سیاسی هم همین رفتار شد. آقایان منصوری و نقوی عضو این کمیته بودند. آقایان می‌گویند نظر کمیته‌ها ضعیف بود، خب نظر کمیته‌ها را تقویت می‌کردند یا می‌گفتند کمیته مربوطه برود و نظرش را تقویت، اصلاح یا تکمیل کند، کاری که ما در کمیته دفاعی - امنیتی انجام دادیم سه‌بار گزارش نوشتیم و عوض کردیم، پیشنهاد دادند، تکمیل کردیم و به متن گزارش کمیته افزودیم. در مجموع با تغییر بعضی ادبیات، لغت‌ها و الفاظ گزارش تدوینی نهایی و گزارش در صحن علنی خوانده شد اما آنها طرح دو‌فوریتی را امضا نکردند و 70 نماینده روز یکشنبه 12 مهر به طرح دو‌فوریتی رای منفی دادند. دقیقا این همان رایی بود که در استیضاح وزیر راه‌و‌شهرسازی تکرار شد یعنی معلوم شد اقلیت مجلس که برادران جبهه پایداری و نمایندگان همسو با آنها هستند تعدادشان در مجلس 72 نفر است. به عبارت دیگر پایداری تشکیلاتی به طرح دو‌فوریتی «اقدام متناسب دولت در اجرای برجام» رای نداد. ما به آنها گفتیم چرا به عهد‌تان وفا نکردید؟ ما با وجود اعتراضی که به گزارش کمیسیون ویژه بررسی برجام داشتیم اما کمک کردیم تا گزارش نهایی و در صحن قرائت شود حال آنکه گزارشی که نوشتند رد پایه است یعنی برای رد کردن برجام مناسب بود. قرار بود ذیل اجرای برجام گزارش بنویسیم با یک طرح دو‌فوریتی قید اجرای برجام را بگیریم. این قرار ما بود که ده‌ها بار در کمیسیون مطرح کردیم اما وقتی گزارش خوانده شد دوستان وفای به عهد نکردند.
اینجا یادآور می‌شوم روز رای‌گیری درباره گزارش نهایی 10 نفر از 15 عضو در کمیسیون ویژه حاضر بودند و نتیجه شش رای موافق در مقابل چهار مخالف شد یعنی می‌توان گفت از 15 عضو کمیسیون فقط شش نفر با این گزارش تدوین شده موافق بودند و اگر قرار به در نظر گرفتن رای اکثریت بود باید هشت رای موافق کسب می‌کرد، یعنی دو رای موافق کم داشت اما گفتیم گزارش تدوینی تایید شود. گزارشی که باید با اجماع اعضا نهایی می‌شد نه تنها مورد اجماع قرار نگرفت بلکه فقط 6 رای موافق کسب کرد. این یعنی آنکه گزارش تدوینی قوی نیست اما با این حال ما چیزی نگفتیم و گزارش هم در صحن علنی قرائت شد ولی بعد این آقایان نیامدند به عهد خودشان عمل کنند.
البته این بدعهدی برای خودشان بد شد. طرح قید یک فوریت گرفت و به کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی ارجاع شد، روز دوشنبه 13 مهر در کمیسیون مورد بررسی قرار گرفت و کلیات و جزئیاتش تصویب شد و با 50 امضا در اولویت رسیدگی در صحن قرار گرفت و روز یکشنبه 19 مهر هم در نشست علنی مجلس شورای اسلامی مطرح می‌شود. در واقع فرقی با رسیدگی دو فوریتی نکرد.
چرا طرح «اقدام متناسب دولت در اجرای برجام» به کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس ارجاع شد و به کمیسیون ویژه بررسی برجام نرفت؟
چرا باید به کمیسیون برجام می‌رفت؟
آقای نجابت از اعضای هیات‌رئیسه کمیسیون ویژه بررسی برجام معتقد بود که اعضای کمیسیون 40 روز درباره بند بند برجام مباحثه و بررسی و مطالعه کردند و تسلط کامل بر متن دارند، بنابراین بهتر بود به کمیسیون ویژه ارجاع می‌شد، پس نظر شما با وجودی که خودتان نایب‌رئیس کمیسیون ویژه بودید مخالف نظر آقای نجابت است؟
بسیاری از موضوعات امنیتی و اجتماعی مثل اعتیاد که به کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی هم مربوط می‌شود چون عامل تهدید امنیت است اما به کمیسیون اجتماعی می‌رود. حالا ما برویم دعوا کنیم چرا به ما ارجاع نمی‌شود؟ تصمیم هیات‌رئیسه است. اگر آقایان می‌گویند 40 روز کمیسیون ویژه روی این موضوع کار کرد کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی دو سال روند مذاکرات هسته‌ای در دولت یازدهم کار کرد. حداقل 18-17 مرتبه آقایان ظریف و عراقچی به کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس آمدند و از صفر تا صد مذاکرات را با آنها بحث و تبادل نظر کردیم.بنابراین آقای نجابت نمی‌تواند چنین حکمی‌ دهد چون این تصمیم در اختیار هیات‌رئیسه است. با این وجود هیات‌رئیسه دموکراتیک عمل کرد که ما به این کار هیات‌رئیسه انتقاد داریم که رای گیری کرد. نفر از 12 نفر اعضای هیات‌رئیسه رای دادند که طرح به کمیسیون ویژه برجام ارجاع شود. ما معتقدیم کار کمیسیون برجام با قرائت گزارشش تمام است. دیگر قرار نیست کمیسیون برجام ‌تریبون و بلندگو باشد.
یک نکته دیگر آقای نجابت این بود که باید یک مرجعی روی نحوه اجرای برجام نظارت می‌کرد و بهتر بود کمیسیونی تحت همین عنوان این مسئولیت را به عهده می‌گرفت؟
خیر، قانون گفته کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس این کار را انجام دهد.
منظورتان قانون الزام دولت به حفظ دستاوردها و حقوق هسته‌ای است؟
این قانون و همین طرح یک‌فوریتی جدید نظارت را به عهده کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی گذاشته است.
یک انتقادی که مطرح شد و آقای توکلی نیز در صحن علنی تذکر داد این بود که کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس بدون اطلاع‌رسانی درست، سریع به طرح یک فوریتی «اقدام متناسب دولت در اجرای برجام» ورود کرد، حال آنکه اعضای کمیسیون به طرح مسلط نبودند اما کلیات و جزئیاتش تصویب شد، شما این انتقاد را وارد می‌دانید؟
خیر، چون اعضای کمیسیون به برجام مسلط بودند. ضمن آنکه اطلاع‌‌رسانی خوبی انجام شد و اطلاعیه این جلسه نیز در همه تابلوهای ساختمان مجلس نصب بود، اگر این‌طور نبود و فرصتی برای ارائه پیشنهادات وجود نداشت چطور فقط آقای رسایی 10 پیشنهاد در جلسه کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس مطرح کرد؟ او چطور مطلع شده بود که 10 پیشنهاد آورد؟
انتقادی که سایر اعضای کمیسیون ویژه بررسی برجام به بیانیه پنج عضو معترض دارند این است که چنین بیانیه‌ای غیردموکراتیک، غیر اخلاقی و غیر منطقی است، پاسخ شما چیست؟
ما دو نفر دیگر هم به بیانیه خودمان اضافه می‌کنیم تا تعدادمان هفت نفر بشود.
یعنی آقای احمدی و ابوترابی‌فرد هم می‌خواهند بیانیه دهد؟
حالا که دوستان می‌گویند منطقی نیست دو نفر دیگر را هم به بیانیه اضافه می‌کنیم تا منطقی شود. مگر آنها به عهدشان وفا کردند؟ آنها گفتند گزارش کمیسیون ویژه بررسی برجام در صحن علنی قرائت شود تا ما طرح دو فوریتی را امضا کنیم اما این کار را نکردند.
اما آقای نجابت گفت من امضا کردم و رای هم به دوفوریت طرح دادم.
خیر، امضا نکردند. اگر هم بوده فقط آقای نجابت این کار را کرد و بقیه امضا نکردند.
آقای رسایی گفت در جلسه فراکسیون اصولگرایان طرح «اقدام متناسب دولت در اجرای برجام» تایید نشد، بر همین اساس دو فوریتی بودن آن را امضا نکردند؟
قرار ما این نبود. اگر بنا به چنین رویکردی باشد ما هم در فراکسیون رهروان گزارش کمیسیون ویژه بررسی برجام را رد می‌کنیم. آیا این کار درست است؟ عهد کردند و نماینده معرفی کردند اگر می‌خواستند این‌طور رفتار کنند بی‌خود نماینده معرفی کردند و وقت ما را هم گرفتند.