برجام بالاخره از مجلس چراغ سبز گرفت. پارلمان چند روز جنجالی و کم سابقه را پشت سرگذاشت و صحنه‌هایی از مجادله‌های تند و تیز موافقان و مخالفان توافق هسته ای را به خود دید.

وقتی بعد از تحولات مربوط به قرائت گزارش برجام و رد‌فوریت طرح منسوب به علی لاریجانی، طرح هسته‌ای مجلس به کمیسیون امنیت ملی رفت، همه در انتظار آغاز هفته کاری جدید مجلس و آمدن این طرح به صحن علنی برای تصمیم‌گیری نهایی بودند. یک جلسه عجیب و پرحاشیه که رسانه‌های اصلاح‌طلب و نزدیک به دولت از آن به‌عنوان یکشنبه تلخ یاد کردند‌؛ اگر‌چه‌ فرجام این جلسه در نهایت با موفقیت حامیان توافق هسته‌ای همراه بود.

صحن شلوغ!
پارلمان یکشنبه عجیبی داشت؛ پر‌از اعتراض پر‌از فریاد، پر از جنجال. موافقان و مخالفان برجام از همه وجودشان مایه گذاشته بودند. محمد‌جواد ظریف هم آمده بود به همراه عباس عراقچی و مجید تخت روانچی. اندکی آن سو‌تر علی‌اکبر صالحی هم آمده بود تا همراه تیم مذاکره‌کننده باشد. از همان دقایق اول حاشیه‌ها آغاز شد. درحالی‌که نشست علنی به تازگی آغاز شده بود، داد و فریاد کریمی‌قدوسی علیه ظریف و برجام بلند شد. در این حین لاریجانی گفت که کریمی‌قدوسی بنشیند و شلوغ نکند. پس از این تنش، حمید رسایی طی تذکری خواستار ارائه لایحه برجام به مجلس شد. روح‌الله حسینیان، نماینده مردم تهران گفت: «چرا مجلس باید وارد کاری شود که از اصل خلاف قانون اساسی است و چرا می‌خواهند اینگونه مجلس را در مقابل عمل انجام شده قرار دهند؛ چرا‌که این موضوع از اساس خلاف اصول ۱۵۲، ۷۷ و ۱۲۵ قانون اساسی است. تمامی ‌عهدنامه‌ها و موافقتنامه‌ها باید به تایید مجلس برسد و اگر به تایید نرسد قانونی و درست نیست. از این رو این طرح حاشیه‌ای بر متن است که خلاف قانون اساسی بوده و همه می‌دانند که عهدنامه‌ها در طرف‌های مذاکره کننده به توافق می‌رسد. ‌آیین‌‌نامه اجازه می‌دهد که اگر طرحی‌دو فوریت آن در مجلس رای نیاورد، حداقل یک فوریت آن در کمیسیون تخصصی طی ۱۰ روز مورد بحث قرار گیرد و مجلس در این خصوص تا حدی دستپاچه است زیرا برخلاف رویه معمول تنها ‌دو‌ساعت طرح در کمیسیون امنیت بدون در نظر گرفتن نظر سایر کمیسیون‌ها مورد بحث قرار گرفته است بنابراین این مساله واقعا در طول تاریخ به‌عنوان ترکمانچای دوم و گلستان سوم خواهد ماند. چرا مجلس می‌خواهد دست بسته و چشم بسته موردی را تصویب کند بنابراین به اعتقاد بنده پشت قضیه جریانی قرار دارد که می‌خواهد مجلس را مقابل عمل انجام شده قرار دهد.» روح‌الله حسینیان گفت: «چرا به ما می‌گویید، کاسبان تحریم؟ من نه تاکنون منافعی داشته‌ام و نه در آینده منافعی خواهم داشت، اگر منافعی داشتم، برای مثال اگر الان حقوقم قطع شود، یک ریال پس انداز ندارم و ماه آینده نمی‌توانم ادامه زندگی دهم.»
این حرف البته شاید واکنشی بود به سخنان حسن روحانی که بارها گفته است کسانی که مخالفت می‌کنند می‌ترسند کاسبی‌‌شان کساد شود.

فریادهای آقای رئیس
رئیس کمیسیون ویژه بررسی برجام که در هنگام رای‌گیری برای بررسی خارج از نوبت و با اولویت طرح اجرای برجام به همراه سایر مخالفان این طرح با نشان دادن عدد دو مخالفت می‌کرد، در ادامه بررسی کلیات با فریادهای تذکر تذکر اجازه صحبت می‌خواست. ‌هنگام رای‌گیری بررسی خارج از نوبت و با اولویت طرح یک‌فوریتی اقدام متناسب و متقابل دولت جمهوری اسلامی ایران در اجرای برجام برخی اعضای کمیسیون برجام و همچنین تعدادی از مخالفان این طرح با نشان دادن عدد دو با این طرح مخالفت کردند.پس از آن نیز علیرضا زاکانی بارها با مخالفان طرح در جای جای مجلس صحبت می‌کرد که چهره وی بسیار برافروخته و عصبانی بود. پس از این سخنان نوبت به رای‌گیری درخواست تغییر دستور رسید. درخواستی با ١٣٣ رای موافق، ٩٦ رای مخالف و ١٠ رای ممتنع از مجموع ٢٤٤ نماینده حاضر مورد قبول نمایندگان واقع شد و تازه مجلس به قسمت اصلی کار خود در روز یکشنبه ورود کرد؛ ورودی که با اعتراض شدید تعدادی از نمایندگان طیف مخالف همراه بود. روح‌الله حسینیان بعد از رای‌گیری همفکران خود را برای خروج از صحن مجلس تشویق کرد و‌لی نتوانست موافقت جمعی بیشتر از ٢٠ تا ٣٠ نفر را جلب کند. جمعی که البته تا دقایقی طولانی به نشانه اعتراض در مقابل جایگاه هیات‌رئیسه تجمع کردند. بعد از آن هم در پی تذکر مهرداد لاهوتی مبنی بر الزام آیین‌نامه برای رسیدگی به طرح‌ها و لوایح مهم به مدت ‌سه ساعت در مجلس لاریجانی این تذکر را وارد دانست و از مجلس نظرخواهی کرد که از ٢٤٥ نماینده حاضر، ١٤٦ نماینده این تذکر را وارد دانستند. بعد از آن هم علی لاریجانی اعلام کرد که قبل از رای‌گیری بر سر کلیات طرح، ٤ نماینده موافق و ‌چهار مخالف فرصت نطق و اظهارنظر دارند.هر چه بود اکثریت نمایندگان موافقت کردند که این طرح خارج از نوبت و به صورت اولویت‌دار برر‌سی شود و این اولین ناکامی‌مخالفان برجام بود که تلاش می‌کردند مقابل مطرح شدن این طرح ایستادگی کنند.

اعتراضات زاکانی
علیرضا زاکانی، حسینعلی حاجی‌دلیگانی و حمید رسایی خود همچنان برای روند بررسی این طرح با فریادهای مکرر از صندلی اجازه ارائه تذکر می‌خواستند.لاریجانی در واکنش به سخنان حسینیان که می‌گفت توافق ‌مانند سلطه بیگانگان است، گفت: «چنین چیزی صحت ندارد و توافق سلطه بیگانگان نیست.» زاکانی ضمن انتقاد شدید از لاریجانی گفت: «شما یک تنه در حال دفاع از برجام هستید.» زاکانی افزود: «شما فرمودید که طرح را به رهبری داده‌ام اما ‌آقا گرفتند و نظر ندادند.» لاریجانی در واکنش به این اظهارات گفت: «من گفتم با ایشان در مورد برجام صحبت کردم و آقا بنایی برای دخالت ندارند.» وی ضمن انتقاد از مخالفت‌های ‌بی‌مورد گفت: «برجام بحث ملی است و برخی طوری می‌گویند که انگار من نفعی از آن می‌برم.» زاکانی در ادامه گفت: «همه ادعاها در مورد برجام نادرست است، می‌گفتند این برجام سایه جنگ را از ایران برداشته است، اما مشخص شد که چنین چیزی نیست. اعلام کردند که از فصل هفت خارج شدیم، اما همان شرایط باقی‌ است. برجام خطرات بسیار بزرگی برای کشور به بار می‌آورد و باید بگویم تحریم‌ها لغو شدنی نیست. شمخانی گفته که شورای عالی امنیت ملی در جریان برجام نبوده است.» زاکانی در ادامه ادعا کرد که سند محرمانه‌ای بین ایران و آمریکا وجود دارد. وی همچنین گفت که ما خواهان تغییر اساسی و محتوایی برجام هستیم، چراکه این طرح مورد‌نظر وندی شرمن است. نزدیک به ٢٠ نماینده‌ای که از صبح و همزمان با اعلام حسینیان و زاکانی، ‌صدای اعتراضاتشان در صحن طنین انداخته بود، دفترچه‌های روی میز خود را به نشانه تذکر بالا برده بودند و فریاد می‌زدند: ‌«تذکر». پیش از آغاز نطق مخالفت بذرپاش، نوبت به تذکردادن رسایی رسید و او گفت: «دولت حتی برجام را به هیأت دولت هم نبرده است و برخی از وزرا حتی حاضر نشدند در جلسه کمیسیون برجام و در شورای‌عالی امنیت ملی از برجام دفاع کنند. بنده مخالفتی با برجام نمی‌کنم اما از آقای رئیس‌جمهور و آقای ظریف می‌پرسم شما که می‌گویید برجام باعث شده ابرقدرت‌ها در مقابل ایران تعظیم کنند، پس چرا لایحه آن را به مجلس نمی‌دهید؟» در ادامه، علی لاریجانی، رئیس مجلس، در پاسخ به این اخطار رسایی گفت: «استناد شما درست نیست چراکه در اصول قانون اساسی گفته شده که موافقتنامه‌ها باید به تصویب مجلس برسند.»‌ دقایقی بعد هم لاریجانی بر‌اساس یادداشتی که از مجید انصاری، معاون پارلمانی رئیس‌جمهور‌ دریافت کرده بود، گفت: «آقای انصاری نامه‌ای نوشتند مبنی‌بر اینکه آنچه آقای رسایی گفته بود‌ که برخی از وزرای دولت با برجام مخالف هستند، تکذیب می‌شود. دولت در این موضوع یک‌زبان و یکپارچه است.»‌

مخالفت‌های بذرپاش
حالا نوبت به ‌ مهرداد بذرپاش رسیده بود. بذرپاش در نطق مخالفت خود گفت: «اینکه می‌گویند هرروز تا‌خیر خسارت دارد، برای این است که شما را تحت فشار قرار دهند و این خلافی است که در تاریخ می‌ماند.»‌ او هزینه‌های تا‌خیر در اجرای برجام را کذب محض دانست و با خواندن سخنان منتسب به وندی شرمن از روی روزنامه کیهان، خواستار پاسخگویی مقام‌های وزارت‌خارجه به شرمن شد. به گفته بذرپاش، شرمن گفته بود هیچ‌یک از بخش‌های طرح یک‌فوریتی مجلس مانع اجرا‌یی‌شدن برجام نیست که مغایر با نیاز امروز ما و تاکید کاخ‌سفید باشد. پس از بذرپاش نوبت به سید‌بهلول‌حسینی رسید تا به‌عنوان اولین موافق طرح نطق کند. هم‌زمان با اعلام نام او بار دیگر صدای حسینیان و بقیه مخالفان توافق بلند شد. بروجردی هم اعلام کرد که به بخشی از سخنان بذرپاش درباره طرح مصوب در کمیسیون امنیت ملی اخطار دارد و از این طرح دفاع کرد. هم‌زمان با توضیحات بروجردی، نمایندگان مخالف برجام از جمله زارعی، کریمی‌قدوسی، پژمانفر، نبویان، کوچک‌زاده، طبیب‌زاده نوری، سلیمانی، آقامحمدی، میرکاظمی، حاجی‌دلیگانی، زاکانی، قاسم جعفری، کارخانه، سیدمهدی هاشمی و حتی مهرداد بذرپاش‌ که در جایگاه هیأت‌رئیسه حضور داشت، با صدای بلند درخواست وقت برای بیان تذکر و اخطار داشتند. لاریجانی در واکنش به ادامه حضور حسینیان و نبویان ‌ نزدیک‌ تریبون و فریادهای مکرر این دو به همراه رسایی و کریمی‌قدوسی گفت: «معنای کار شما این است که نمی‌خواهید بحث شروع شود.»‌

مخالفت نادران
حالا نوبت نطق مخالفت نادران بود و او ابتدا از وقت تذکر خود برای بیان برخی نکات استفاده کرد و سپس وارد محتوای نطق مخالفت شد. نادران می‌گفت: «در بند اول این طرح فتوای رهبری در حرام‌بودن استفاده از سلاح هسته‌ای قانونی شده است، یعنی در مجلس مصوب می‌کنیم که فتوای رهبری درست است، این وهن ماست یا رهبری؟ در طرح مذکور ردپایی از گزارش برجام دیده نمی‌شود؛ در مصوبه‌ای که سه ماه پیش داشتیم، تاکید شده بود که باید توافق به‌صورت قانونی از سوی دولت به مجلس بیاید، اما در این طرح خودمان مصوبه مجلس را ملغی می‌کنیم. طرح اقدام متناسب و متقابل دولت در اجرای برجام یک مصوبه برای ذلت ایران و خط‌کشیدن روی همه آرمان‌های ملت ایران است». پس از او نوبت به‌ هادی قوامی ‌رسید که در موافقت با طرح اجرای برجام نطق کند. اما درخواست‌های تیم ٢٠نفره مخالف توافق برای بیان تذکر و اخطار همچنان نظم جلسه را با اخلال مواجه کرده بود. لاریجانی از هیأت‌رئیسه خواست اعلام کنند که برای بیان تذکرات و اخطارها نوبت کدام نماینده است. مهرداد لاهوتی اولین نماینده‌ای بود که در نوبت‌ها نامش ثبت شده بود و تذکری در دفاع از طرح کمیسیون داد. پس از تذکر او نوبت به نطق موافقت قوامی‌ رسید. هم‌زمان با آغاز سخنان قوامی، روح‌الله حسینیان بین ردیف‌های صندلی‌های مجلس با شتاب به حرکت درآمد، یاران موافق را یک به یک فرامی‌خواند و می‌گفت: «ننشینید! بیایید!» این‌گونه بود که بعد از دقایقی حدود ٢٠ نفر از نمایندگان پشت سر حسینیان در راهروی وسط مجلس به راه‌افتادند، خود را مقابل جایگاه هیأت‌رئیسه و پشت صندلی دونفره‌ای که ظریف و صالحی روی آن نشسته بودند، رساندند و به فریادزدن‌های خود ادامه دادند. در این دقایق آقاتهرانی، امیرآبادی‌فراهانی، سلیمانی، پژمانفر، نبویان، کریمی‌قدوسی، طبیب‌زاده‌نوری، عطاءالله حکیمی، کوچک‌زاده، کوثری، عباسپور، آشتیانی‌عراقی، سیدعلی طاهری، شهروز افخمی، بیژن نوباوه، علی‌اصغر زارعی، ابراهیم آقامحمدی و نجابت مهم‌ترین نمایندگانی بودند که حسینیان را همراهی می‌کردند.

‌دفاع جلالی از برجام
کاظم جلالی به‌عنوان موافق طرح برجام، پشت پرده تدوین این طرح را بیان کرده و خطاب به زاکانی گفت: «چطور است که آقای لاریجانی که سال‌هاست در جلسات می‌روند و از نزدیک در ارتباط با دفتر رهبری هستند و مسائل را دنبال می‌کنند، مواضع رهبری را نمی‌فهمند اما برخی دوستان که با واسطه‌هایی رابطه دارند می‌فهمند؟! رهبری دستور دادند در بحث هسته‌ای جامعه را به‌دو قطبی تبدیل نکنید. بر همین اساس آقای لاریجانی زمانی که درباره طرح با من حرف زدند گفتند که حتما با فراکسیون اصولگرایان و همین‌طور دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی هماهنگ باشید.» جلالی در بخش دیگر از سخنان خود با اشاره به اینکه نمایندگان مخالف طرح از خانم شرمن کدهایی را می‌آورند، گفت: «چرا ما از سید‌حسن نصرالله کد نیاوریم؟ او گفت اسرائیل تلاش کرد تا جلوی توافق هسته‌ای میان ایران و ۵+۱ را بگیرد اما این توافق که درهای زیادی را به روی ایران باز می‌کند انجام شد. او پیش از انجام توافق هم گفت که این توافق به منزله قدرت ایران در منطقه است. اینکه برای کوبیدن مسئولان خودمان به دشمنان خود استناد کنیم درست نیست. شرمن و اوباما که دوست ما نیستند و اگر بتوانند جو داخلی ما را به‌هم ‌بریزند حتما با سخنان خود این کار را می‌کنند.»

بروجردی: این طرح منافع ملی را حفظ خواهد کرد
آخرین ناطق مدافع این طرح هم علاءالدین بروجردی بود که پیش از هر چیز تاکید داشت: «در موضوع هسته‌ای، امنیت ملی و دفاع اولین لازمه است. به همین دلیل هم ساختار شورای عالی امنیت ملی همیشه مبنا بوده است.»
او در دفاع از طرح مجلس گفت: «در تمام بندها برخلاف برخی تعابیر که می‌گوید این طرح یک نصیحت تام است، دولت لازم و مکلف به اجرای آن است. یعنی هم تکلیف هست و هم الزام وقتی تبدیل به قانون می‌شود دولت مکلف است آن را اجرا کند. در بازدیدی که از مرکز رآکتور اراک داشتیم عرض کردم که ما متخصص هسته‌ای نیستیم ولی وقتی به این مرکز می‌رویم نظر سازنده رآکتور را بپذیریم. ایشان گفتند که در تولید رادیودارو به دوبرابر رسیدیم. ایشان مسائل متعددی را مطرح کردند و در انتها گفتند در این طرح برد-برد کرده‌ایم.از ایشان پرسیدم اگر بخواهند بازی در‌بیاورند ما چه کار می‌توانیم بکنیم؟ ایشان گفتند می‌توانیم آنچه را کار کرده‌ایم ظرف شش ماه با تغییرات بیاوریم و نو آن را ظرف مدت دو سال بسازیم.» او‌افزود:«ما‌می‌توانیم فعالیت‌های هسته‌ای را به‌گونه‌ای سامان بدهیم که در دو سال به ١٩٠ هزار سو برسیم.بعضی از دوستان می‌گویند نمی‌توانیم، اما نمی‌توانیم در فرهنگ جمهوری اسلامی ایران وجودندارد.‌» او خاطرنشان کرد: «ما بر‌اساس واقع‌گرایی و خرد‌جمعی در یک مصاف نابرابر توانستیم شاکله‌ای را ایجاد کنیم که از درون آن منافع ملی ما محقق می‌شود. اگر بخواهند به تعهدات خود عمل نکنند ما به سرعت و بدون محدودیت گام‌های بلندی در عرصه صلح‌آمیز برخواهیم داشت که آمریکا و هم‌پیمانانش پشیمان خواهند شد.»

رای مثبت به کلیات طرح برجام
در ادامه وقتی کار به رای‌گیری برای کلیات این طرح رسید، طیف مخالفان برجام پیشنهادی را مطرح کردند؛ رای‌گیری با برگه و اسم نمایندگان. پیشنهادی که توسط علی لاریجانی به رای گذاشته شد اما موافقت نمایندگان را در پی نداشت، تا نهایتا رای نمایندگان به همان صورت قبلی اخذ شود. در نهایت هم کلیات طرح هسته‌ای مجلس با ١٤٩ رای موافق، ٧٠ رای مخالف و ١٦ رای ممتنع به تصویب رسید. این جلسه البته حاشیه‌های تلخی هم داشت و آن جدال تند و تیز روح‌الله حسینیان و چند نماینده دیگر مجلس با علی‌اکبر صالحی بود؛ امری که موجب شد علی‌اکبر صالحی نسبت به آن واکنشی تند نشان دهد.

جزیئات تصویب شد
در حالی که تا آخرین ساعات باقیمانده به جلسه جدید مجلس گمانه‌ها و شایعاتی شنیده می‌شد مبنی‌بر اینکه اقلیت برنامه‌ای برای تغییر در نتیجه طرح برجام دارد اما مجلس روز سه‌شنبه جلسه‌ای متفاوت را تجربه کرد. قبل از جلسه علنی یک جلسه غیر‌علنی برگزار شد و بعد از آن علی لاریجانی با مدیریت خاص خود به مخالفان اجازه هیچ تحرکی نداد و جزئیات برجام را به تصویب رساند‌؛ مساله‌ای که با انتقادات تند مخالفان مواجه شد.

تصمیم لاریجانی
اما نکته مهم و قابل توجه دیگر این است که از اخبار تایید نشده این چنین استنباط می شود که گویا علی لاریجانی بنا بر تصمیم گرفته شده در جلسه قرار بوده که تغییراتی را در طرح ایجاد کند تا برخی نگرانی های مخالفان هم لحاظ شود . گویا علی لاریجانی در جلسه بنا بر استنباط شخصی و مدیریت جلسه ترجیح می دهد این کار را انجام ندهد .اگر این خبر صحت داشته باشد حتما از این زاویه به ایشان اشکال وارد است.

شورای نگهبان برجام را تایید کرد
اما تنها یک روز بعد از مصوبه مجلس سخنگوی شورای نگهبان از تایید طرح اقدام متناسب و متقابل دولت در اجرای برجام خبر داد.نجات‌الله ابراهیمیان البته تاکید کرد که طرح اقدام متناسب و متقابل دولت در اجرای برجام با اکثریت آراء مغایر با شرع و قانون اساسی شناخته نشد. حوادث روز یکشنبه مجلس شورای‌اسلامی در تاریخ سیاست ایران خواهد ماند. همواره در ایران بعد از انقلاب بحث بوده که نظام مستقر پارلمانی است یا ریاست جمهوری. برخی از اولویت پارلمان سخن گفته‌اند و برخی از رجحان دولت و رئیس جمهور. هرچه هست اما روز یکشنبه نشان داد که نمی‌توان در تصمیم‌های مهم کشور از پارلمان گذشت. گرچه در این میان برخی حواشی و اتفاق‌های زننده وجود داشت اما هرچه بود نشان از دموکراسی پارلمانی خوب و قوی در ایران و پارلمانی پویا و زنده است. اعتراض‌های برخی اعضای فراکسیون اصولگرایان که عمدتا از سردلسوزی نسبت به آینده کشور صورت پذیرفت بی‌تردید موجب اجر آنها خواهد شد و در تاریخ ثبت می‌گردد هرچند بهتر بود در این میان بیشتر به اخلاق توجه می‌شد. بی‌تردید برجام دارای ایرادهایی است که می‌بایست مجلس در مقابل آن واکنش نشان می‌داد. دراین میان البته نرسیدن به این فهم مشترک از جانب هر دو فراکسیون مجلس باعث ناهماهنگی و بی‌نظمی در بررسی طرح برجام شد. ذکر این نکته هم لازم است که مجلس این طرح را به‌صورت کارشناسی و مستقل بررسی کرد و همانگونه که در بیانیه دفتر رهبری آمده است، رهبر انقلاب نفیا و یا اثباتا در روند قانونی برجام دخالتی نداشتند و طرح مذکور، طرح مجلس است که نمایندگان به آن رای دادند.